Η νέα συλλογή τραγουδιών «Φύρδην Μίγδην» του Νίκου Τσιριγώτη

Στέφανος Φευγαλάς

Η σύνθεση αποτελούσε πάντα μία σημαντική πλευρά της πολύπλευρης μουσικής δραστηριότητας του Νίκου Τσιριγώτη. Σε όλη του τη διαδρομή, οι συνεργασίες του με δεκάδες ποιητές, στιχουργούς, τραγουδιστές και οργανοπαίχτες έχουν γεννήσει εκατοντάδες τραγούδια που παρουσιάστηκαν από τη Λέσβο ως και την Ιαπωνία. Τα τελευταία δέκα χρόνια, όπως φαίνεται και από τις σχετικές δημοσιευμένες συλλογές τραγουδιών, έχει γίνει σαφές ότι η μουσική του δραστηριότητα έχει προσανατολιστεί προς τη σύνθεση, την ηχογράφηση και την επεξεργασία νέων τραγουδιών. Η νέα συλλογή που δημοσιεύεται στο Λεσβιακό Ημερολόγιο 2026, αποτελείται από 19 ηχογραφήσεις και περιλαμβάνει κυρίως αδημοσίευτο υλικό που γράφτηκε τα τελευταία -ένα έως τρία- χρόνια.

Η μεγάλη ειδολογική ποικιλία είναι ένα από τα εξέχοντα χαρακτηριστικά των δημιουργημάτων του Νίκου Τσιριγώτη και συναντάται και σε κάποιες από τις προηγούμενες συλλογές τραγουδιών του συνθέτη. Σε αυτή τη συλλογή είναι αξιοσημείωτη η ιδιαίτερη ικανότητά του να χειρίζεται με ωριμότητα και ευελιξία τα εργαλεία και τα μουσικά δομικά υλικά που συναντώνται σε διαφορετικά μουσικά είδη. Αυτό το στοιχείο τονίζεται και μέσα από το όνομα της συλλογής «Φύρδην Μίγδην» και απεικονίζεται εικαστικά στο εξώφυλλο που επιμελήθηκε ο Γιώργος Στρογγυλόπουλος. Την ευθύνη της ηχογράφησης και της μίξης του ήχου είχε ο Γιάννης Τσιριγώτης.

Η συλλογή περιλαμβάνει τρία οργανικά κομμάτια. Ως εναρκτήριο της συλλογής έχει επιλεγεί ένα ατμοσφαιρικό οργανικό κομμάτι ελεύθερου ρυθμού, με τρομπέτα και αρμονική συνοδεία. Ο έντονα κυκλικός αρμονικός χαρακτήρας του αποπνέει μία συναισθηματική νοσταλγική κατάσταση και ταυτόχρονα μία συγκρατημένη αισιοδοξία. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που η τρομπέτα αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο στην νεανική ηλικία του Νίκου Τσιριγώτη όσο αφορά στη μετέπειτα σχέση του με τη μουσική. Το οργανικό κομμάτι «Για τον ΠΑΠ» είναι αφιερωμένο στον εικονολήπτη Γιώργο Παπαδόπουλο, έναν άνθρωπο που ήταν παρών στις δραστηριότητες της χορωδίας και της Ορχήστρας του Δήμου, όταν ο Νίκος Τσιριγώτης τις υπηρετούσε ως μαέστρος. Το κομμάτι χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα επιμελή ενορχήστρωση, ενώ επιμελώς ξεχωρίζουν η τρομπέτα και η κιθάρα. Το οργανικό κομμάτι «Habanera» είναι αφιερωμένο στον Κώστα Λημναίο και παραπέμπει σε κιθαριστικά τραγούδια της Λατινικής Αμερικής με ρυθμό χαμπανέρας.

Στη συλλογή περιλαμβάνονται αρκετά τραγούδια των οποίων το ύφος έχει στοιχεία από το λαϊκό, το ρεμπέτικο, το μικρασιάτικο και το έντεχνο στοιχείο. Το «ζεϊμπέκικο του Κεχαγιά», σε στίχους του Δημήτρη Νικορέτζου, αποδίδεται στην ηχογράφηση από τον Μιχάλη Δήσσο και αποτελεί ένα βαρύ, λεβέντικο, ασίκικο ζεϊμπέκικο. Ο «Φθινοπωρινός καθρέφτης», αποδίδεται και αυτός από τον Μιχάλη Δήσσο. Το βασικό στιχουργικό υλικό προέρχεται από ποιητική συλλογή του Νικορέτζου, ενώ ο ποιητής πρόσθεσε εκ των υστέρων το ρεφρέν σε συνεργασία με τον συνθέτη. Στη μελοποίηση αξιοποιούνται επιλεγμένα στοιχεία της μικρασιάτικης μουσικής παράδοσης, ενώ γενικά το ύφος παραπέμπει στο έντεχνο τραγούδι, τόσο στη μελοποίηση όσο και στην ενορχήστρωση. Το τραγούδι «Ψάχνω δε βρίσκω το σκοπό», έχει έντονο χορευτικό στοιχείο και παραπέμπει στη νησιωτική παράδοση. Βασίζεται σε στίχους του Δημήτρη Νικορέτζου και αποδίδεται από τον Κώστα Καλδέλλη.

Το τραγούδι «Η αράχνη», σε στίχους του παλιού φίλου του συνθέτη, Πέτρου Χαϊτόγλου, αποδίδεται από τον Κώστα Καλδέλλη, ενώ στο μπουζούκι ακούγεται ο Γιώργος Κατώγιας. Στην «αράχνη» είναι έντονες οι αναφορές στη μουσική της δεκαετίας του ’60. Το τραγούδι «Θ’ ανοίξω με τα χέρια χαρακώματα», σε στίχους του συνθέτη, μαέστρου και ενορχηστρωτή Παναγιώτη Μαθιέλλη, παραπέμπει στη λαϊκόρεμπέτικη παράδοση και αποδίδεται από τον Παναγιώτη Χατζηγεωργίου. Το τραγούδι «Σκουριασμένη άγκυρα», σε στίχους επίσης του Παναγιώτη Μαθιέλλη, αποδίδεται από τον Μιχάλη Δήσσο, ενώ παρουσιάζει ενδιαφέρον το στοιχείο ότι δημιουργήθηκε επιτόπου σε συνεργασία του Νίκου Τσιριγώτη με τον Μαθιέλλη. Το βαθιά συναισθηματικό τραγούδι «Τα μάτια σου», σε στίχους του Ανδρέα Θωμόπουλου, αποδίδεται από τη Μαρία Σεϊτανίδου. Πρόκειται για ένα αργό χασάπικο, με έντονο εσωτερικό χαρακτήρα που πραγματεύεται τις ουσιαστικές πλευρές των ανθρώπινων σχέσεων.

Στα τραγούδια του Νίκου Τσιριγώτη είναι πολύ συχνά έντονο το στοιχείο που παραπέμπει στην ιστορία, στη ζωή και στη μουσική παράδοση της Λέσβου. Έτσι, και στη συλλογή «Φύρδην Μύγδην», υπάρχουν αρκετά τραγούδια με έντονο το μυτιληνιό χρώμα. Το τραγούδι «Στην Πέτρα μια βραδιά», σε στίχους του Χρυσόστομου Γελαγώτη, που τραγουδάει ο Πάρης Σκορδομπέκης (με δεύτερα φωνητικά της Αμέρσας Τσιριγώτη), έχει σαφείς αναφορές στο καλοκαίρι στη Λέσβο, στην Πέτρα και στα «βράχια της Παναγιάς», στο ούζο, στο αγιασώτικο κανάτι και στον Θεόφιλο. Το τραγούδι αυτό αποτελεί ένα γιορτινό τραγούδι που ταξιδεύει τον ακροατή στον τόπο και στον χρόνο του νησιού. Το τραγούδι «Στη Λέσβο», αποτελεί έναν ύμνο στο νησί σε στίχους της Πέρθας Καλέμη, προέρχεται από ποιητική της συλλογή και αποδίδεται στην ηχογράφηση από τη Χρύσα Βέκιου και τον Πάρη Σκορδομπέκη. Η μελοποίηση και η ενορχήστρωση έχουν γίνει με τρόπο που να ενισχύεται η λυρικότητα των στίχων. Η επιλογή στην εναλλαγή των φωνών (αντρική-γυναικεία) δημιουργεί ένα δίπολο που αναδεικνύει τις διαφορετικές διαστάσεις του ποιήματος. Στις στροφές που τραγουδιούνται από γυναικεία φωνή αναδεικνύεται η εσωτερικότητα και η τρυφεράδα, ενώ σε εκείνες που τραγουδιούνται από αντρική φωνή ξεχωρίζει η υπερηφάνεια.

Το τραγούδι «Δένδρα που πρασινίζετε» διαμορφώθηκε μέσα από μουσικό χειρόγραφο που εντοπίστηκε στο αρχείο του Αναγνωστηρίου Αγιάσου από τον Τσιριγώτη. Πρόκειται για μία χειρόγραφη καταγραφή σε ευρωπαϊκή σημειογραφία που παραπέμπει σε μουσική από τη Σμύρνη, ενώ δίπλα είναι καταγεγραμμένοι οι στίχοι του Πάνου Πράτσου. Το τραγούδι αποδίδεται από τη Μυρσίνη Κουτσκουδή, με ιδιαίτερη φροντίδα στην αγιασώτικη ντοπιολαλιά, ενώ η ορχηστρική διάθεση εμπλουτίζεται με τοπικά στοιχεία (π.χ. σαντούρι). Τα τροπικά στοιχεία Χιτζάζ ενισχύουν την όλη προσέγγιση, ενώ η χρήση τρομπέτας παραπέμπει στα αγιασώτικα φυσερά. Το τραγούδι «Ανάθεμα τον Αίτιο», σε στίχους και μουσική του παπά Χριστόφα-Κανιμά, αποδίδεται και αυτό από τη Μυρσίνη Κουτσκουδή. Πρόκειται για ένα τραγούδι που έχει ακουστεί αρκετά τα τελευταία χρόνια και σαφώς και η επεξεργασία του Νίκου Τσιριγώτη του προσέδωσε μία νέα διάσταση. Πιο συγκεκριμένα, στην εισαγωγή του τραγουδιού έχει δοθεί έμφαση στους ισοκράτες (σε διάστημα 5^ης), στην προσπάθεια να υπάρχει μία ήπια αναφορά στο ύφος της εκκλησιαστικής μουσικής. Η όλη τροπική προσέγγιση γίνεται παίρνοντας υπόψη τα ουσιώδη στοιχεία της οικείας τοπικής παράδοσης, αλλά ταυτόχρονα ενσωματώνονται και φρέσκα στοιχεία που ξεφεύγουν από τις καθιερωμένες εκδοχές του τραγουδιού.

Τα «Λιανοτράγουδα της αγάπης», σε ποίηση του Στράτη Μυριβήλη και τη φωνή της Μυρσίνης Κουτσκουδή, έχουν έντονη ατμοσφαιρική και επικολυρική διάθεση, ενώ αρκετά επιμέρους ενορχηστρωτικά στοιχεία αξιοποιούνται ώστε να ενισχύσουν το λεσβιακό χρώμα (π.χ. σαντούρια, χρώμα σαμπάχ). Η διαμόρφωση οικείων μοτίβων από τον συνθέτη συμβάλει καθοριστικά στη συνάντηση του ακροατή με το κείμενο του Μυριβήλη. Το τραγούδι «Λάμνε Λαμνοκόπε», είναι βασισμένο σε λαϊκό δίστιχο του (ενενηνταπεντάχρονου τότε) Νίκου Χατζηγρηγορίου από το Πυργί της Λέσβου και αποδίδεται στην ηχογράφηση από τον Κώστα Καλδέλλη. Πρόκειται για εύρημα του φιλόλογου Δημήτρη Πατίλα, ο οποίος κατέγραψε το ποίημα και το γνωστοποίησε στον Νίκο Τσιριγώτη:

Λάμνε λαμνοκόπε, λάμνε, μη πας όμους στου Βουριά.

Σα κριμάς γι τραμουντάνα, θα σι ριξ στ’ Κουντουρουδιά.

 Στη συλλογή υπάρχουν τραγούδια που έχουν ιδιαίτερο, ξεχωριστό ύφος. Σε αυτά περιλαμβάνεται το τραγούδι «Νύχτα να ξαποστάσεις δεν μπορείς». Το τραγούδι αυτό ξεχωρίζει όχι μόνο λόγω του πιο ηλεκτρικού ήχου (σε σχέση με τα υπόλοιπα τραγούδια της συλλογής), αλλά και λόγω των ιδιαίτερων στίχων του Γεράσιμου Βενέτα. Η απόδοση από την Αμέρσσα Τσιριγώτη δημιουργεί μία εντυπωσιακή αντίθεση ανάμεσα στη γλυκύτητα της απόδοσης και το περιεχόμενο των στίχων των σκληρών καταστάσεων της νύχτας. Το τραγούδι «Μη ζητάς», σε στίχους του Δημήτρη Νικορέτζου (που περιλαμβάνεται στην πρόσφατη ποιητική του συλλογή), αποδίδεται στην ηχογράφηση από τον Σίμο Ευθυμιάδη και την Ειρήνη Στεφανοπούλου, με την κιθάρα του Αντώνη Κάντσου (πρόκειται για τα μέλη του συγκροτήματος «Εφάπαξ»). Και εδώ επιλέγεται πιο σύγχρονο ύφος και αξιοποιούνται επικολυρικά στοιχεία από την παράδοση του έντεχνου τραγουδιού.

Το τραγούδι «Για ένα πουκάμισο αδειανό», σε στίχους της Μαίρης Τουρλή, αποδίδεται από τη Χρύσα Βέκιου και τη χορωδία του 2^ου Γενικού Λυκείου Μυτιλήνης. Πρόκειται για ένα τραγούδι που συνδέεται με την ομώνυμη παράσταση που ανέβασε το 2^ο ΓΕΛ Μυτιλήνης το 2023. Το τραγούδι αφορά στη σκηνή του θρήνου της Εκάβης για το μικρό Αστυάνακτα από τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη και έχει το χαρακτήρα «χορικού». Σε αυτό προβάλλονται οι ολέθριες συνέπειες του πολέμου και αποκρυσταλλώνεται η πάντα επίκαιρη αντιπολεμική διάθεση του έργου.

* Για τη λήψη του αρχείου κάντε δεξί κλικ και στη συνέχεια Αποθήκευση συνδέσμου ως…