«Τα χρόνια της ανακατωσούρας» ζωντάνεψαν στη Μυτιλήνη

(Δημοσιεύθηκε «Στο Νησί»)

Με μεγάλη συμμετοχή παρουσιάστηκε το νέο βιβλίο του Γιώργου Γαλέτσα στη Γενική Γραμματεία Αιγαίου

Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον και μεγάλη προσέλευση κοινού πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 20 Μαΐου, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Γαλέτσα με τίτλο «Τα χρόνια της ανακατωσούρας Η δεκαετία του 40 στη Λέσβο».

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με τη στήριξη των «Φίλων Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας» και της Λέσχης Πλωμαρίου «Βενιαμίν ο Λέσβιος», φορείς που τα τελευταία χρόνια συμβάλλουν ενεργά στην ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Χαιρετισμό απεύθυνε ο Πρόεδρος της «Λέσχης Πλωμαρίου» Θεολόγος Πατερέλλης.

Οι ομιλητές της παρουσίασης

Για το βιβλίο μίλησαν οι Απόστολος Κομνηνάκας, Δημήτρης Μάντζαρης και Θεόδωρος Παραδέλλης, οι οποίοι στάθηκαν ιδιαίτερα στη σημασία της πολυετούς έρευνας του συγγραφέα, αλλά και στη συμβολή του έργου στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης της Λέσβου.

Οι παρεμβάσεις τους ανέδειξαν το εύρος της ιστορικής δουλειάς που πραγματοποίησε ο Γιώργος Γαλέτσας, ο οποίος για περίπου 20 χρόνια συγκέντρωνε υλικό από τοπικές εφημερίδες, κρατικά και στρατιωτικά αρχεία, δημοσιεύματα και μαρτυρίες της εποχής. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα περισσότερα από 2.500 δημοσιεύματα που ταξινομήθηκαν και αξιοποιήθηκαν στο βιβλίο, αποτυπώνοντας όχι μόνο τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα της δεκαετίας του ’40 αλλά και την καθημερινότητα των ανθρώπων της Λέσβου.

  • Απόσπασμα του βιβλίου διάβασε η δημοσιογράφος Μυρσίνη Τζινέλλη, μεταφέροντας στο κοινό το κλίμα και τις εικόνες μιας ιδιαίτερα ταραγμένης ιστορικής περιόδου, ενώ τον συντονισμό της παρουσίασης είχε ο Μήτσος Μπουρνούς.
  • Προβλήθηκε  Bίντεο με ντοκουμέντα από το βιβλίο, που δημιούργησαν οι :

Αγγελική Πολυτάκη: Αφήγηση
Κώστας Καρατζάς: Ηχοληψία
Παναγιώτης Τζανετέλλης: Επεξεργασία
Γιώργος Γαλέτσας: Κείμενα

Η εκδήλωση αποτέλεσε μια βαθιά ιστορική και συναισθηματική αναδρομή σε μία από τις πιο δραματικές περιόδους της νεότερης ιστορίας του νησιού, με ομιλητές και παρευρισκόμενους να αναδεικνύουν τη σημασία της πολυετούς έρευνας του συγγραφέα και τη συμβολή του στη διάσωση πολύτιμων ντοκουμέντων της τοπικής ιστορίας.

20 χρόνια έρευνας και χιλιάδες ντοκουμέντα

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης έγινε ιδιαίτερη αναφορά στη μεθοδική έρευνα που πραγματοποίησε ο Γιώργος Γαλέτσας επί σχεδόν 20 χρόνια, συλλέγοντας αρχειακό υλικό από εφημερίδες, κρατικά αρχεία, στρατιωτικά έγγραφα, φυλακές και κοινότητες της Λέσβου. Οι ομιλητές χαρακτήρισαν το έργο του ως μια σημαντική παρακαταθήκη ιστορικής μνήμης για τις επόμενες γενιές.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η αναφορά στον τεράστιο όγκο του υλικού που επεξεργάστηκε ο συγγραφέας, με περισσότερα από 2.500 δημοσιεύματα της εποχής να έχουν καταγραφεί και ταξινομηθεί μέσα από το ερευνητικό του έργο. Όπως τονίστηκε, το βιβλίο αποτυπώνει όχι μόνο τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, αλλά και πτυχές της καθημερινής ζωής στη Λέσβο εκείνης της εποχής.

«Ένα βιβλίο που πρέπει να υπάρχει σε κάθε σπίτι»

Οι παρεμβάσεις των ομιλητών ανέδειξαν τη σημασία του βιβλίου ως εργαλείου γνώσης αλλά και προσωπικής μνήμης για πολλές οικογένειες του νησιού. Όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, μέσα από τις σελίδες του βιβλίου οι αναγνώστες μπορούν να ανακαλύψουν πρόσωπα, γεγονότα και ιστορίες που συνδέονται άμεσα με τις οικογένειές τους και τη συλλογική πορεία της Λέσβου στη δύσκολη δεκαετία του 1940.

Ο ίδιος ο Γιώργος Γαλέτσας χαρακτήρισε τη δεκαετία του ’40 ως «τη δεκαετία της ανακατωσούρας», περιγράφοντας τις έντονες αντιθέσεις της εποχής, από το έπος της Αλβανίας έως την πείνα της Κατοχής και από την Εθνική Αντίσταση έως τη σκληρότητα του Εμφυλίου. Μέσα από αποκόμματα εφημερίδων, μικρές αγγελίες, ειδήσεις και ιστορικές καταγραφές, το βιβλίο επιχειρεί να αποδώσει μια όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη εικόνα της κοινωνίας της εποχής.

Συγκίνηση και έντονο ενδιαφέρον από το κοινό

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε ιδιαίτερα θερμό κλίμα, με τους παρευρισκόμενους να παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον τις τοποθετήσεις και τις ιστορικές αναφορές που παρουσιάστηκαν. Δεν έλειψαν οι στιγμές συγκίνησης, ιδιαίτερα όταν έγινε λόγος για ανθρώπους της Λέσβου που βασανίστηκαν, εκτελέστηκαν ή χάθηκαν μέσα στη δίνη της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Το βιβλίο κυκλοφορεί ήδη στα βιβλιοπωλεία της Μυτιλήνης, ενώ, σύμφωνα με τον συγγραφέα, αποτελεί μια προσπάθεια να διατηρηθεί ζωντανή η ιστορική μνήμη του τόπου και να δοθεί η δυνατότητα στις νεότερες γενιές να γνωρίσουν σε βάθος μια κρίσιμη περίοδο της λεσβιακής ιστορίας.

ΑΝΟΙΓΜΑ  ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ  από ΦΙΜΠΟΔ

ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΠΟΥΡΝΟΥ

– Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας συνδιοργανώνουν την σημερινή εκδήλωση, πιστεύοντας ότι το νέο βιβλίο του Γιώργου Γαλέτσα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, για τα γεγονότα της δεκαετίας του 1940 στη Λέσβο, όπως θα σας αναπτύξουν οι ομιλητές.

– Άλλωστε η παρουσίαση τον Μάη του 2015 του πρώτου βιβλίου του Γιώργου Γαλέτσα : «Στο Σημάδι…» (που είχε εκδοθεί το 2010 από την δημοτική αρχή Νάσου Γιακαλή), ήταν η αφορμή για να συγκροτηθεί η Ομάδα μας. Στη συνέχεια δε, παρουσιάσαμε με πολύμορφες εκδηλώσεις στα Τσαμάκια τον Ιούνιο του 2016 και τον Ιούλιο του 2018, τα άλλα δύο βιβλία του για την Εθνική Αντίσταση στη Λέσβο.

– Και τα τρία πρώτα βιβλία του με την φροντίδα της τότε δημοτικής αρχής του Σπύρου Γαληνού, βρίσκονται τουλάχιστον σε πολλές βιβλιοθήκες Σχολείων της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

– Όλα τα βιβλία του Γιώργου Γαλέτσα, περιέχουν ντοκουμέντα και στοιχεία της τοπικής μας Ιστορίας, που θα είχαν χαθεί οριστικά , αν δεν τα διέσωζε με την εικοσάχρονη μεθοδική του έρευνα και ενασχόληση.

– Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι

– Σας ευχαριστούμε θερμά για την αποψινή συμμετοχή σας στην εκδήλωση μνήμης για την θυελλώδη δεκαετία του ’40 στη Λέσβο. Ξεκινάμε με τον Θεολόγο Πατερέλλη, Πρόεδρο της Λέσχης Πλωμαρίου «Βενιαμίν ο Λέσβιος», που συνδιοργανώνει την σημερινή εκδήλωση.

– Η Μυρσίνη Τζινέλλη, θα μας διαβάσει ένα χαρακτηριστικό για την εποχή λογοτεχνικό κείμενο του συμπατριώτη μας Ηλία Βενέζη με  τίτλο «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΣΧΑ». Δημοσιεύθηκε  στην εφημερίδα «Δημοκράτης»  στις 7 Μάη 1948.  

ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΠΕΤΕΡΕΛΛΗ

ΛΕΣΧΗ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ

Σήμερα με ιδιαίτερη χαρά σας καλέσαμε για να σας παρουσιάσουμε το νέο βιβλίο * Τα χρόνια της ανακατωσούρας Η δεκαετία του 40 στη Λέσβο * του φίλου και μέλους του Σωματείου μας συγγραφέα- ερευνητή Γιώργου Γαλέτσα.

Το βιβλίο αυτό έρχεται να ολοκληρώσει την καταγραφή των γεγονότων που σημάδεψαν το Νησί μας κατά την περίοδο της δεκαετίας του 40. Αποτελεί δε συνέχεια των δύο προηγούμενων * Στο Σημάδι* και το δίτομο *Λέσβιοι στην Εθνική Αντίσταση* με πολύτιμα στοιχεία που έρχονται να φωτίσουν μετά από 80 χρόνια μια πολύ δύσκολη περίοδο της ιστορίας του τόπου μας .

Ο συγγραφέας δεν γράφει απλώς ιστορία. Μαζεύει ντοκουμέντα, επιστολές, μαρτυρίες και φωτογραφίες που έμειναν κρυμμένα στα συρτάρια και στις μνήμες των ανθρώπων. Μέσα από αυτά βλέπουμε την καθημερινή ζωή των Λέσβιων , πως ζούσαν κάτω από τον Ιταλικό και Γερμανικό ζυγό, πως οργανώθηκε η Αντίσταση στο Νησί και πως οι άνθρωποι προσπάθησαν να ξαναφτιάξουν τη ζωή τους μετά τον πόλεμο.

Φίλε Γιώργο με επιμονή, υπομονή, κόπο και καθημερινό αγώνα κατάφερες τα έργα σου να συμπληρώσουν την ιστορία του τόπου μας και να αφήσουν παρακαταθήκη για τις σημερινές και μελλοντικές γενιές.

ΘΟΔΩΡΟΥ ΠΑΡΑΔΕΛΛΗ

Καλησπέρα σε όλες και όλους. Ευχαριστούμε για την προσέλευσή σας σ’ αυτή την παρουσίαση του νέου βιβλίου του Γιώργου Γαλέτσα, τον οποίο και ευχαριστώ για την πρόσκληση να συμμετάσχω ως ομιλητής.

Θα αρχίσω λοιπόν με ένα ερώτημα: Το ερώτημα που έχω και το οποίο απευθύνω στον Γιώργο είναι το εξής: «Ποιος σοφός μέρμηγκας τον έμαθε να μαζεύει ψιχία, κόκκους αλευριού (για οκτώ χρόνια) και να τα μετατρέπει σε ένα ολόκληρο καρβέλι» Και η μεταφορά του καρβελιού δεν είναι τυχαία, δεν τη χρησιμοποιώ για λόγους ρητορικής καλλιλογίας. Το καρβέλι για το οποίο μιλώ είναι ένα σύμβολο που συμπυκνώνει πολλές έννοιες και παραπέμπει συνειρμικά σε συγκεκριμένες, κατά καιρούς, ιστορικές εμπειρίες. Διότι το συγκεκριμένο αυτό καρβέλι, πρώτον, είναι τροφή για σκέψη (ψωμί), είναι διαφωτιστικό και διδακτικό (παιδεία) και είναι μια ανάκληση της μνήμης του παρελθόντος που ελευθερώνει (ελευθερία). Ένα σύνθημα, που όπως όλοι γνωρίζετε, παραμένει επίκαιρο.

Όπως έλεγε και ο Κομφούκιος, «συνέχισε να μελετάς το παρελθόν για να μπορείς να ορίσεις το μέλλον» και αυτό το ρήμα «να ορίσεις» είναι μια έκφανση της ελευθερίας. Γιατί, «η ζωή των νεκρών βρίσκεται στη μνήμη των ζωντανών», μπορούμε μάλιστα να προσθέσουμε, ότι αυτή η μνήμη επιστρέφει τη ζωή σε αυτούς που δεν υπάρχουν πια, ενώ, από την άλλη, οι ιστορικές πληγές και τραγωδίες έχουν την παράδοξη δύναμη να μας θυμίζουν ότι το παρελθόν μας είναι πραγματικό και ζωντανό.

Θα αρχίσω με ένα σχολιασμό του τίτλου. Δεν ξέρω αν το γνωρίζετε, ο τίτλος «ο κόσμος άνω κάτω», δηλαδή ο κόσμος αντεστραμμένος, πρωτοεμφανίστηκε στην Αγγλία το 1640 σε μια μπαλάντα διαμαρτυρίας για τα μέτρα των προτεσταντών εναντίον των καθολικών. Έκτοτε ο τίτλος χρησιμοποιήθηκε από πολλούς ιστορικούς για να χαρακτηρίσουν κυρίως επαναστατικές εποχές ή εποχές εμφυλίου πολέμου. Ο Γιώργος Γαλέτσας οδηγήθηκε μετά από πολλή σκέψη σε αυτό τον τίτλο συνδεόμενος νοερά, χωρίς ο ίδιος να το ξέρει, με μια σειρά άλλων ιστορικών. Ιστορικών επαναλαμβάνω και εξηγώ:

Στις συναντήσεις μας κάθε Παρασκευή σε ένα συγκεκριμένο στέκι της πόλης, «η παρέα των ατάκτων», όπως την λέει περιπαικτικά ο ίδιος, ο Γιώργος αρχίζει συχνά τις ιστορικές αφηγήσεις του με τη φράση, «δεν είμαι ιστορικός, αλλά…» και συνεχίζει την αφήγηση. Θα ήθελα λοιπόν να του πω ότι μπορεί να μην είναι ακαδημαϊκός ιστορικός, παραμένει όμως ένας τοπικός ιστορικός και ερευνητής και όπως γνωρίζουμε όλοι, οι ακαδημαϊκοί ιστορικοί βασίζονται στις πηγές και μια από τις πηγές είναι ακριβώς οι τοπικοί ιστορικοί. Τα βιβλία του, αποτέλεσμα προσεκτικού και αυστηρού ελέγχου και διασταύρωσης των πληροφοριών, η κωδικοποίηση αυτών των πληροφοριών, προσφέρει την πρώτη ύλη και διευκολύνει όσους θέλουν να ασχοληθούν με τη λεγόμενη ακαδημαϊκή ιστορία. Και αυτή δεν είναι απλώς μια δική μου άποψη. Το 1985, σε ένα άρθρο του ο μεγάλος Έλληνας ιστορικός Νίκος Σβορώνος, έγραφε τα εξής: «Ο ιστορικός του σύγχρονου ελληνισμού πρέπει να είναι ταυτόχρονα ιστορικός και ιστοριοδίφης. Η διάκριση που κάνουν πολλοί στην Ελλάδα μεταξύ του μεγαλοφάνταστου ιστορικού και του ταπεινού ιστοριοδίφη είναι επικίνδυνη και μη ρεαλιστική. (1982:32).

Το πόνημα αυτό έρχεται σε μια στιγμή που ο δικός μας σημερινός κόσμος έχει αντιστραφεί. Ζούμε και πάλι μια ανακατωσούρα· ο κόσμος δεν είναι απλώς ασταθής, είναι αντεστραμμένος. Το διεθνές δίκαιο έγινε το δίκαιο του ισχυρού, ο ΟΗΕ υπονομεύεται αντί να ενισχυθεί, ο χωρίς προσχήματα και βίαιος πλέον ιμπεριαλισμός επέστρεψε/ πολιτικοί εκβιασμοί αντί για διπλωματία, πόλεμος αντί ειρήνη, εθνοκάθαρση και μίσος αντί για συνύπαρξη και σεβασμό του άλλου, ανασφάλεια αντί ασφάλεια, συρρίκνωση των εργατικών δικαιωμάτων αντί την ενίσχυσή τους, ατομικισμός αντί αλληλεγγύη, συσσώρευση του παγκόσμιου πλούτου στα χέρια ενός 1τοις εκατό του παγκόσμιου πληθυσμού και τόσα άλλα που στόχο έχουν να μας κάνουν, με τη μέθοδο του μιθριδατισμού, να θεωρήσουμε ότι «ο πόλεμος είναι ειρήνη, η ελευθερία είναι σκλαβιά και η άγνοια είναι δύναμη», όπως έγραφε ένας άλλος Γιώργος, ο Τζωρτζ Όργουελ στο περίφημο μυθιστόρημά του, 1984.

Για να επανέλθω, λοιπόν, στο πόνημα του Γιώργου, θα ήθελα πρώτα να αναφερθώ στο γενικότερο πλαίσιο του βιβλίου. Αν ανοίξετε το βιβλίο, οι σελίδες του μεγαλύτερου μέρους, πέρα από το κείμενο καθαυτό, πλαισιώνονται κυριολεκτικά από φωτογραφικά αποκόμματα (900 τον αριθμό) από τον τοπικό τύπο της εποχής και από άλλα αρχεία, που δεν εστιάζουν αποκλειστικά και μόνο στον πόλεμο του ’40, την κατοχή και τον εμφύλιο, αλλά αναδεικνύουν και ζωντανεύουν ολόκληρη τη ζωή εκείνης της δεκαετίας: εμπορικές διαφημίσεις, κινηματογραφικές ταινίες, θεάματα, ευχαριστήρια μηνύματα, μνημόσυνα, σχόλια, σκίτσα, διάφορες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις (λογοτεχνία, θέατρο, ζωγραφική), αθλητικά, λαογραφικές πληροφορίες, δικαστικές αποφάσεις, γάμοι, βαπτίσεις, πολιτικά κείμενα και ανακοινώσεις (προσέξτε) και από τις δύο αντίπαλες πλευρές, διαγγέλματα και ότι άλλο συνιστούσε την τότε κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική ζωή του νησιού. Και μάλιστα το φωτογραφικό αυτό πλαίσιο κάθε άλλο παρά διακοσμητικό είναι, παρέχει πρόσθετες αυθεντικές πληροφορίες, αποτελούν ένα δεύτερο παράλληλο κείμενο, ένα πολλαπλασιαστή της μνήμης, εμπλουτίζοντας την εκτενή και πολύπλευρη παρουσίαση του κεντρικού θέματος που είναι, ακριβώς, η ζωή τη δεκαετία του 40 σε όλη της την έκταση. [Να προσθέσω ότι τα φωτογραφικά αυτά αποκόμματα διαβάζονται αρκετά εύκολα αν και μερικά ίσως θέλουν ένα φακό (πολύ μικρό τίμημα).

Μια εξαιρετικά καλή και έξυπνη κίνηση κατά τη γνώμη μου. Γιατί; Διότι με τον τρόπο αυτό, με την ολιστική αυτή προσέγγιση της ζωής της δεκαετίας του ’40, (το καρβέλι είναι ολιστικής άλεσης), δεν αγγίζει μόνο τα δεινά, τις πληγές, τον πόνο της εποχής (την πολυστένακτη νύχτα, όπως γράφει ο ίδιος), αλλά αναδεικνύει την πυκνότητα και τον πλούτο που έχει η ζωή και η καθημερινότητα, μια καθημερινότητα ριζωμένη στην ελπίδα, που θέλουμε δεν θέλουμε, δεν ξεριζώνεται ποτέ, ούτε αντιστρέφεται, γιατί η ζωή αντιστέκεται. Γιατί «όταν σκοτεινιάζει βλέπεις τα άστρα» ή όπως το λέει, πολύ ωραία, ο Πάμπλο Νερούντα, «μπορείς να κόψεις όλα τα λουλούδια, αλλά δεν μπορείς να εμποδίσεις τον ερχομό της άνοιξης».

Ο Γιώργος δεν ερμηνεύει. Καταθέτει τις πληροφορίες από τις πηγές ατόφιες (1500 εφημερίδες και άλλα πρόσθετα αδημοσίευτα δικαστικά αρχεία), αφήνοντας τον αναγνώστη να αναπλάσει με τη δική του φαντασία την όλη ζωή του νησιού κατά την δεκαετία του 40.

Το βιβλίο αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αποτελεί ένα οδοιπορικό, ένα χρονολόγιο της δεκαετίας του 40 μέσα από τις στήλες, κυρίως, των τοπικών εφημερίδων. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στον εμφύλιο πόλεμο και στις διώξεις της αριστεράς. Θα αναφερθώ πολύ συνοπτικά στο πρώτο μέρος του βιβλίου (τις πρώτες 300 σελίδες), καθώς με το δεύτερο μέρος θα ασχοληθεί ο Δημήτρης ο Μάντζαρης, που είναι πολύ καταλληλότερος από εμένα να το αναλύσει.

Το πρώτο λοιπόν αυτό μέρος του βιβλίου, αφορά στο χρονικό της δεκαετίας 40 με 49. Το χρονικό κάθε έτους παρουσιάζεται ξεχωριστά με τον τρόπο που σας προανέφερα, όπου, δηλαδή, οι πληροφορίες για την καθημερινή κοινωνική και πολιτισμική ζωή διαπλέκονται με τα γεγονότα του πολέμου αρχικά και της κατοχής (το δεύτερο παράλληλο κείμενο, που προανέφερα). Η προμετωπίδα κάθε χρονιάς, εν είδει τίτλου, αναφέρεται σε κάποιες επιλεγμένες ευχές (που έρχονται σε αντίστιξη με τις σκοτεινές πλευρές της ζωής) ή ένα ποίημα δημοσιευμένα στις τοπικές εφημερίδες (Φως, Ελεύθερη Λέσβος, Λαϊκή, Αντιφασίστας και άλλες). Ωστόσο, στο τέλος κάθε χρονιάς καταγράφονται ξεχωριστά, αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε, με σημερινούς όρους, «κυριότερες ειδήσεις ή κυριότερα ιστορικά γεγονότα της εποχής». Αλλά το βιβλίο ή μάλλον ο Γιώργος δεν σταματά εκεί και σε ένα παράρτημα περιλαμβάνει/ στην πλέον ολοκληρωμένη μορφή/, τους ονομαστικούς καταλόγους των θυμάτων της κάθε περιόδου (1.180 νεκροί).

Μετά τη βιβλιογραφία, το βιβλίο έχει στο τέλος ένα κατάλογο με τα ονόματα όλων όσων αναφέρονται στο πόνημα, ώστε εύκολα να μπορεί κανείς να βρει ένα δικό του, ένα γνωστό του, ένα συγγενή του (Ως και εγώ βρήκα το όνομα συγγενούς μου). Με λίγα λόγια, το πόνημα αυτό θέλει, επιδιώκει και επιτυγχάνει να ζωντανέψει σε βάθος την ιστορική μνήμη του νησιού.

Τέλος, για να μιλήσω κάπως προσωπικά, [απευθυνόμενος, ωστόσο, έμμεσα στους μελλοντικούς αναγνώστες του βιβλίου και κυρίως στους νεότερης ηλικίας αναγνώστες], στην Ελλάδα ήρθα από την Αίγυπτο στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα, ως ημεδαπός, όπως χαρακτήριζε τότε τους Αιγυπτιώτες το Υπουργείο Εσωτερικών [Και μάλιστα έπρεπε να υπογράψω ένα χαρτί στο Υπουργείο Εσωτερικών ότι δεν ήμουν ποτέ στα βουνά την εποχή του εμφυλίου, ενώ είχα γεννηθεί στην Αίγυπτο…τέτοια ήταν η παράνοια της εποχής]. Εν πάσει περιπτώσει, όταν ήρθα λοιπόν στην Ελλάδα, ομολογώ, ότι παρόλη την ελληνική μου παιδεία, ταυτότητα και υπηκοότητα, ένιωθα να έχω αιθέριες, θα έλεγα, ρίζες στον τόπο αυτόν, ρίζες χωρίς «σώμα», πράγμα που δυσκόλευε την πλήρη ένταξή μου. Οι ρίζες θέλαν το χρόνο τους και αναπτύσσονταν αργά, αλλά σταθερά. Πραγματικά βαθιές πλέον ρίζες απέκτησα το 1986 όταν εγκαταστάθηκα στο νησί του πατέρα μου, την Λέσβο. Τη δεκαετία του 40 του νησιού δεν την έζησα προφανώς και πολλά δεν τα γνώριζα, αλλά είχα πάντα ένα κίνητρο να μάθω όσα μπορούσα περισσότερα για τον τόπο μου. Αυτό στο οποίο θέλω να καταλήξω είναι ότι τις ρίζες αυτές τις ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο οι συναντήσεις με την «παρέα των ατάκτων της Παρασκευής», οι αφηγήσεις, οι συζητήσεις και τα γραπτά του Γιώργου του Γαλέτσα, και άλλα κείμενα όπως το πρόσφατο πόνημα του Δημήτρη Μάντζαρη μιας και είναι παρών, αλλά και της ομάδας Φίλων Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας. Και χαίρομαι γιατί έχω σήμερα την ευκαιρία από καρδιάς να τους ευχαριστήσω δημόσια.

Γιώργο, μέρμηγκα, καλοτάξιδο το βιβλίο και σε ευχαριστούμε. Αναμένουμε το επόμενο.

Θεόδωρος Παραδέλλης

Βιβλιοπαρουσίαση

«Τα χρόνια της ανακατωσούρας» του Γιώργου Γαλέτσα

ΔΗΜΗΤΡΗ ΜΑΝΤΖΑΡΗ

Καλησπέρα σε όλους και όλες,

Κατ’ αρχήν θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς το συγγραφέα Γιώργο Γαλέτσα και τους Φίλους της Ιστορικής Μνήμης, για την τιμή που μου έκαναν, να μπορέσω να πω δύο λόγια για το νέο του αυτό βιβλίο, που όπως και τα τρία προηγούμενα, αποτελούν μια σημαντική συμβολή στη διατήρηση της μνήμης και της ιστορίας των ανθρώπων αυτού του τόπου.

Θα ξεκινήσω με μια κουβέντα για τη σημασία αυτής της έκδοσης, που καλύπτει ντοκουμέντα και αρχειακό υλικό της δεκαετίας του ’40 στη Λέσβο.

Όπως απέδειξε η τεράστια απήχηση και η συγκίνηση που προκάλεσαν οι φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στην Καισαριανή, αλλά και η εκδοτική επιτυχία του βιβλίου για τους δωσίλογους του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη, η συζήτηση γύρω από όσα έγιναν την δεκαετία του ‘40, συνεχίζει να είναι εξαιρετικά επίκαιρη στην ελληνική κοινωνία.

Ογδόντα χρόνια μετά, το τραυματικό, αλλά συνάμα και ηρωικό αυτό παρελθόν, επανέρχεται πεισματικά και τροφοδοτεί συζητήσεις και διαφωνίες, όχι μόνο των ιστορικών στα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, αλλά και ευρύτερα στην κοινωνία. Η συζήτηση για το τι έγινε και τι δεν έγινε στο παρελθόν, ακουμπά σχεδόν πάντα στα γεγονότα της περιόδου αυτής. Δεν είναι λίγες οι φορές που πολλά γεγονότα της περιόδου αυτής, συνδέονται συμβολικά με σύγχρονα πολιτικά και κοινωνικά διακυβεύματα,  όπως για παράδειγμα στο σύνθημα που βλέπαμε σε πολλούς τοίχους την περίοδο της κρίσης «Βάρκιζα τέλος» ή ακόμα το γνωστό σύνθημα ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – Πολυτεχνείο, που δείχνει τη συνέχεια μιας πορείας.

Το πολιτικό και κοινωνικό αποτύπωμα των γεγονότων της δεκαετίας του ’40, εξακολουθεί ακόμα και σήμερα να παραμένει ανεξίτηλο στην ελληνική κοινωνία. Ο Εμφύλιος, που σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα ακολούθησε την τριπλή Κατοχή, βάθυνε τις πολιτικές και κοινωνικές διαιρέσεις που διαμορφώθηκαν στην Κατοχή. Οι πολιτικές και κοινωνικές συνέπειές του παρέμειναν κυρίαρχες και βαθιά ριζωμένες στην ελληνική κοινωνία, αναπαράγοντας το πνεύμα του, τουλάχιστον για τα επόμενα τριάντα χρόνια.

Αμέσως μετά τον Εμφύλιο η κοινωνία εξακολουθούσε να είναι διχασμένη, με ένα πολύ μεγάλο μέρος της αποσυνάγωγο, ενώ ο κοινοβουλευτικός μανδύας του αστυνομοκρατούμενου καθεστώτος, δεν μπορούσε να ξεγελάσει κανέναν.

Ο αντικομμουνισμός ήταν η «επίσημη» κρατική ιδεολογία, ενώ οι διώξεις εναντίων των «αντεθνικών στοιχείων» συνεχίζονταν αμείωτα, όπως και οι δηλώσεις μετανοίας με τις φυλακές να ασφυκτιούν και νέους τόπους εξορίας να εγκαινιάζονται.

Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες της Ευρώπης, στις οποίες ελάχιστοι από τους συνεργάτες των κατακτητών τιμωρήθηκαν. Οι περισσότεροι, όχι μόνο έμειναν ατιμώρητοι, αλλά στη συνέχεια ενσωματώθηκαν στον κρατικό μηχανισμό, αποτελώντας τμήμα της μετεμφυλιακής «εθνικοφροσύνης». Αντίθετα, όσοι αντιστάθηκαν στον κατακτητή, μέσα από τη μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση, το ΕΑΜ, διώχθηκαν στη συνέχεια και τουλάχιστον ως το 1974 ήταν «αποσυνάγωγοι», εκτός «εθνικού κορμού», προδότες, «εαμοβούλγαροι».

Κεντρικό ρόλο για να επιβληθεί η επιλογή αυτή στην κοινωνία έπαιξε η ελληνική δικαιοσύνη.

Η απονομή της δικαιοσύνης αμέσως μετά τον πόλεμο είχε αμιγώς πολιτικά χαρακτηριστικά. Ενώ ελάχιστοι δωσίλογοι και συνεργάτες των κατακτητών τιμωρήθηκαν, εκατοντάδες χιλιάδες μέλη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ υπέστησαν διώξεις και χιλιάδες εκτελέστηκαν.

Μια δήλωση μετάνοιας ενός μέλους του ΕΑΜ και η αποκήρυξη των ιδεών του, αρκούσε για να γλιτώσει το εκτελεστικό απόσπασμα, την εξορία  ή την φυλακή.

Μέσα λοιπόν σε ένα τέτοιο κλίμα, το συλλογικό τραύμα της περιόδου παρέμεινε ζωντανό και τροφοδοτούσε τις επόμενες γενιές επανερχόμενο ξανά και ξανά, ως τις μέρες μας.

Ξαναγυρίζοντας λοιπόν στο βιβλίο, θέλω να πω πως το αρχειακό υλικό στο οποίο στηρίζεται  ο συγγραφέας έχει δύο μορφές. Η μια, με τα αποκόμματα του τοπικού τύπου, αποτυπώνει την πολιτική και κοινωνική ατμόσφαιρα της εποχής και η δεύτερη με τα βουλεύματα, τις αποφάσεις των δικαστηρίων και των έκτακτων στρατοδικείων και τα δικαστικά αρχεία αποτυπώνουν τη βούληση του κυρίαρχου κράτους, του κράτους «έκτακτης ανάγκης» και του τρέπου επιβολής αυτής της βούλησης στην κοινωνία. Μέσα από όλο αυτό το υλικό, ανθολογούνται  και οι ανθρώπινες ιστορίες των πρωταγωνιστών της εποχής.

Πριν κλείσω, θέλω να σταθώ σε ένα ακόμα σημείο.

Και αυτό είναι ο κομβικός ρόλος της δικαιοσύνης, που είπα και προηγουμένως, που πολύ εύστοχα αναδεικνύεται στο βιβλίο, φέρνοντας μας εύλογα, συνειρμούς με το σήμερα.

Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του, ο Γιώργος Γαλέτσας αποκαλύπτει με λεπτομέρειες, μέσα από δικαστικά αρχεία της εποχής, πως σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε η δίωξη εκατοντάδων στελεχών του ΕΑΜ στη Λέσβο με στόχο τη διάλυση του.

Πράγματι, η συμφωνία της Βάρκιζας, στις 12 Φλεβάρη 1945, βρίσκει το ΕΑΜ στη Λέσβο πανίσχυρο, με τεράστια συμβολή στη διατήρηση της τάξης, τη συνεννόηση και την αποφυγή των εμφύλιων συγκρούσεων.

Έτσι, όσο και να προσπάθησε, το κράτος των Αθηνών δεν μπόρεσε να βρει εδώ ούτε έναν πρόθυμο να στελεχώσει τάγματα Ασφαλείας στο νησί, αλλά ούτε και παρακρατικές ένοπλες ομάδες, όπως έγινε στην υπόλοιπη Ελλάδα.

Ο παραγκωνισμός λοιπόν του ΕΑΜ δεν μπορούσε να επιτευχθεί με τις κυβερνητικές δυνάμεις, που ήταν διαθέσιμες στο νησί. Ήταν επείγουσα ανάγκη να υπάρξει «έξωθεν» βοήθεια.

Έτσι εκείνο που δεν κατάφεραν να επιβάλλουν στη Λέσβο οι Εγγλέζοι τα Χριστούγεννα του 1944 με τα ινδικά στρατεύματα, το επιχείρησε η κυβέρνηση Βούλγαρη με την ένταση της πολιτικής σύγκρουσης, χρησιμοποιώντας κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο και κυρίως με την τεχνητή εκτράχυνση της βίας.

Κλειδί για την υλοποίηση του σχεδίου αυτού ήταν η αξιοποίηση της δικαιοσύνης και επιλεγμένων εισαγόμενων στελεχών του στρατού και της χωροφυλακής, που είχαν ήδη θητεία στα τάγματα Ασφαλείας στην ηπειρωτική Ελλάδα.

Τον Απρίλιο του 1945, έρχεται στη Λέσβο από την Καστοριά ο εισαγγελέας Ιωάννης Κωστόπουλος. Είχε επιλεγεί από την κυβέρνηση για μια συγκεκριμένη αποστολή. Είχε υπηρετήσει στην Κατοχή στα Γρεβενά και την Καστοριά και ήταν υπόδικος για δωσιλογισμό, αφού είχε κατηγορηθεί πως είχε παραδώσει στους Ιταλούς Έλληνες αντιστασιακούς, που εκτελέστηκαν.

Ο Κωστόπουλος ερχόμενος στη Μυτιλήνη, αφού συγκέντρωσε σε κάθε χωριό τα ονόματα όλων, όσων ήταν λαϊκοί δικαστές, μέλη της πολιτοφυλακής ή μέλη των επιτροπών επισιτισμού από την άνοιξη του 1944, ως και το Φλεβάρη του 1945, τους άσκησε διώξεις, τους μεν λαϊκούς δικαστές και τα μέλη της πολιτοφυλακής για αντιποίηση αρχής – τώρα θα μου πείτε τον Ιούνιο του 1944 με γερμανική Κατοχή ποιας αρχής αντιποίηση έκαναν, αλλά αυτό για τον Κωστόπουλο ήταν ψιλά γράμματα – τα δε μέλη των επιτροπών επισιτισμού τα κατηγόρησε για κλοπή και εκβίαση, λόγω του φόρου που επέβαλαν στους πλούσιους για να καλυφθούν οι ανάγκες των πολύ φτωχών στα συσσίτια.

Το δεύτερο πράγμα που επιχείρησε είναι, πως αξιοποιώντας τις ασάφειες της συμφωνίας της Βάρκιζας για το ποιο αδίκημα χαρακτηρίζεται πολιτικό, άσκησε διώξεις για τις 19 εκτελέσεις που έγιναν από το ΕΑΜ στην Κατοχή, όχι μόνο κατά των φυσικών αυτουργών, αλλά και κατά των ηθικών αυτουργών. Ως ηθικοί αυτουργοί βαφτίστηκαν εκατοντάδες στελέχη του ΕΑΜ ανεξάρτητα αν είχαν ή όχι εμπλοκή στην κάθε εκτέλεση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσε  ο Γαλέτσας, πάνω από 2.500 μέλη του ΕΑΜ, κατηγορήθηκαν με τον τρόπο αυτόν και πολλοί προφυλακίστηκαν.

Αυτό ήταν το ένα μέρος του σχεδίου. Το άλλο ήταν η πρόκληση επεισοδίων, ώστε να δοθεί η δυνατότητα στον Κωστόπουλο να παρέμβει.

Και αφού δεν βρισκόταν στη Λέσβο ούτε ταγματασφαλίτες, ούτε παρακρατικοί, γι’ αυτή τη δουλειά, έπρεπε να έλθουν από έξω. Έτσι, το 114 Τάγμα Εθνοφυλακής, που αποτελούνταν από Λέσβιους, αντικαταστάθηκε με άλλο Τάγμα, το 149, που ήλθε από την ηπειρωτική Ελλάδα με επιλεγμένα στελέχη, που ανήκαν κατά το πλείστον στο παρελθόν στα τάγματα Ασφαλείας. Λίγε μέρες μετά την άφιξή τους στη Λέσβο προπηλάκισαν και συνέλαβαν εαμίτες, ενώ στις 8 Μάη του 1945 έσπασαν τα γραφεία του ΚΚΕ.

Το ΕΑΜ απαντά στις προκλήσεις αυτές με συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στη Μυτιλήνη και σε πολλά χωριά του νησιού. Ήταν η αφορμή που έψαχνε ο εισαγγελέας Κωστόπουλος να παρέμβει. Οι διαμαρτυρίες του ΕΑΜ βαφτίστηκαν στάσεις και ο εισαγγελέας άσκησε δίωξη  σε δεκάδες στελέχη και μέλη του ΕΑΜ σε κάθε χωριό που έγιναν κινητοποιήσεις.

Η κατηγορία ήταν για όλους πανομοιότυπη – copy paste θα λέγαμε σήμερα – και την αναφέρει ο Γαλέτσας στο βιβλίο του: «…Οι ανωτέρω σημειωθέντες κατηγορούμενοι, αποτελούντες την αναρχοκομμουνιστικήν ηγεσίαν του χωρίου… κινητοποίησαν ομοϊδεάτες των με κατάδηλον σκοπόν να προσβάλλουν βίαια την Αρχήν…»

Δεκαπέντε τέτοιες δικογραφίες με την κατηγορία της «στάσης» καταγράφει ο Γαλέτσας με κατηγορούμενους πάνω από 300 μέλη και στελέχη του ΕΑΜ. Όλοι αυτοί είχαν δύο επιλογές: Ή να προσέλθουν σε απολογία με σίγουρη την προφυλάκιση τους ή να γίνουν φυγόδικοι.

Πολύ σύντομα, τον Ιούνιο του 1945, οι φυλακές της Λαγκάδας γέμισαν από εκατοντάδες στελέχη του ΕΑΜ – μεταξύ των οποίων ολόκληρη η τοπική του ηγεσία – ενώ η ύπαιθρος της Λέσβου γέμισε με εκατοντάδες φυγόδικους – άοπλους σύμφωνα με την εντολή του κόμματος – για να αποφύγουν τη σύλληψη.

Δεν θα πω περισσότερα. Νομίζω στο βιβλίο ο Γιώργος Γαλέτσας μας δίνει πολύ τεκμηριωμένα και με λεπτομέρειες, πως σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε αυτό το σχέδιο. Ένα σχέδιο, που χωρίς την καθοριστική συμβολή της δικαιοσύνης, δεν μπορούσε να υλοποιηθεί.

Πολλοί ιστορικοί, τοποθετούν την έναρξη του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα το 1943, δηλαδή τη χρονιά που ιδρύθηκαν τα τάγματα Ασφαλείας.

Κάτι τέτοιο φυσικά, όπως αποδεικνύει ο Γιώργος Γαλέτσας στο βιβλίο του, δεν ισχύει για τη Λέσβο. Ο εμφύλιος στη Λέσβο ξεκίνησε την άνοιξη του 1945 και έφτασε στο νησί από την Αθήνα. Τον έφερε το μεταβαρκιζιανό κράτος με επιφανή εκπρόσωπο του τον εισαγγελέα Ιωάννη Κωστόπουλο και το 149 Τάγμα Εθνοφυλακής.

Κλείνοντας, θα μου επιτρέψετε να κάνω μια προσωπική αναφορά σε δύο ηρωικές επονίτισσες, που αναφέρονται και στο βιβλίο. Την Έλλη Σβώρου, την μοναδική Μυτιληνιά γυναίκα, που εκτελέστηκε στα χρόνια του Εμφυλίου και την επιστήθια φίλη της Έλλη Πρωτογερέλλη, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, σε ηλικία 100 χρονών.

Και αν για την Έλλη Σβώρου υπάρχει ένας δρόμος στη Βαρειά, που φέρει το όνομά της, νομίζω πως είναι χρέος του Δήμου μας να τιμήσει και την Έλλη Πρωτογερέλλη, μαζί με τον αδελφό της το Φρίξο, για τους αγώνες τους για τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη στο νησί μας

Σας ευχαριστώ

ΜΑΗΣ 2026

ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΤΩΣΟΥΡΑΣ

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 40 ΣΤΗ ΛΕΣΒΟ

ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΚΟΜΝΗΝΑΚΑ

Αγαπητοί φίλοι,

Πρώτα να σας καλωσορίσω στην αποψινή μας εκδήλωση, εκ μέρους των Φίλων Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας (ΦΙΜΠΟΔ).

Νομίζω πως είναι απόλυτα αναμενόμενο και κατανοητό. Να νοιώθω ιδιαίτερη χαρά, αφού για τρίτη φορά βρίσκομαι σε πάνελ, σε παρουσίαση βιβλίου του Γιώργου Γαλέτσα. « Τα χρόνια της ανακατωσούρας. Η δεκαετία του 40 στη Λέσβο». Με αυτό το βιβλίο, ολοκληρώνεται η τριλογία του συγγραφέα, που πραγματεύεται την πολύκροτη δεκαετία του 40 (1940-1950). Τα δυό προηγούμενα βιβλία αυτής της τριλογίας είναι : 1. «Στο σημάδι…», που αναφέρεται στο συγκλονιστικό ιστορικό των εκτελέσεων στα «Τσαμάκια» από τους Ναζί κατακτητές και 2. Το δίτομο έργο «Λέσβιοι στην Εθνική Αντίσταση», που αφορά συμπατριώτες μας κρατούμενους ή κατάδικους, που εκτελέστηκαν από τα γερμανο-ιταλικά στρατεύματα ή πέθαναν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, τόσο στο νησί, όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα.

Άλλωστε, το πρώτο βιβλίο του Γιώργου «Στο σημάδι…», αποτελεί και τον «γενεσιουργό λόγο», την αφορμή, της ίδρυσης της κίνησής μας. Να συμβάλουμε κι εμείς, με τον τρόπο μας, για να διαφυλαχθεί η μνήμη απέναντι στη λήθη… Να μη κοπούν τα νήματα της μνήμης, λοιπόν. Για να αποτρέψουμε έτσι, τον κάθε δήμιο να επαναλάβει το έργο του για δεύτερη φορά, όπως εύστοχα μας θυμίζουν τα λόγια του νομπελίστα συγγραφέα Ελι Βιζέλ, (κρατούμενου στο Αουσβιτς..), που μνημονεύει ο Γιώργος στο βιβλίο του.

Όμως, για άλλη μια φορά, διαβάζοντας – μελετώντας, και το τρίτο βιβλίο του Γιώργου, διαπιστώνουμε πρώτιστα, ότι έχουμε να κάνουμε, με έναν ΕΡΕΥΝΗΤΗ της Ιστορίας, με όλα τα γράμματα κεφαλαία. Φιλόλογος δεν είναι, ιστορικός δεν είναι (εννοώ σπουδασμένος ως τέτοιος – με πτυχίο και όχι βεβαίωση Ελεύθερου Κέντρου Σπουδών…). Όμως, το βάθος της έρευνάς του και ο όγκος, αλλά και η ποιότητα, κυρίως, της ερευνητικής του δουλειάς, που αναδεικνύεται και από αυτό το βιβλίο, τον κατατάσσουν στους σημαντικότερους ερευνητές της τοπικής μας, πολιτικής ιστορίας.

Δεν είναι και μικρό πράγμα, έ : Να φωτογραφίσεις 1.200 τοπικές εφημερίδες της φοβερής δεκαετίας του 40. «Τρίβολος», «Φως», «Πρωινή» «Ελεύθερη Λέσβος» ο «Αντιφασίστας, το «Εμπρός» και άλλες εκδόσεις της περιόδου.. Να αποδελτιώσεις και να αποθησαυρίσεις (?) πάνω από 2500 δημοσιεύματα. Έτσι, ανέδειξε και τον τεράστιο εκδοτικό όγκο της περιόδου στη Λέσβο, τον μεγαλύτερο από οποιαδήποτε άλλη επαρχιακή περιοχή της χώρας…

Και καλά, με το αρχείο των εφημερίδων…. Αλλά, άμα προσθέσετε και τα 1314!! βουλεύματα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Μυτιλήνης, της περιόδου 1945 – 1955,  που μελέτησε και συμβουλεύτηκε  ο Γιώργος, για να τεκμηριώσει τη συγγραφική του δουλειά, εκεί πια του βγάζεις το καπέλο..! Εγώ, 40 χρόνια δικηγόρος, τέτοιον αριθμό βουλευμάτων, ούτε στον ύπνο μου. Εφιάλτης θα ήταν, άλλωστε…

Και για να έχουμε για τα βουλεύματα ένα μέτρο σύγκρισης: Πριν την Κατοχή, αλλά και μετά το ’50, ο μέσος όρος βουλευμάτων ετησίως, ανερχόταν σε 200 έως 260, όπως σημειώνει ο Γιώργος στο βιβλίο του. Την κρίσιμη πενταετία, (της Λευκής Τρομοκρατίας 1945-1950) ο αριθμός αυτός ΔΙΠΛΑΣΙΑΖΕΤΑΙ,  με μ.ο. τα 539 ετησίως! Τα μισά βουλεύματα αφορούν διώξεις κατά αριστερών πολιτών και ανταρτών. Με το αστείρευτο ερευνητικό του πάθος ο συγγραφέας, βγάζει στην επιφάνεια ιστορικά γεγονότα της Λέσβου, μέσα από έγκυρα δημόσια και ιδιωτικά αρχεία και με εξονυχιστική διασταύρωση διάφορων πηγών. Και μας παραδίδει μια ολοκληρωμένη καταγραφή και δημόσια παρουσίαση, που γίνεται με καθυστέρηση 80 χρόνων. Για τη δεκαετία 1940, που καθόρισε αποφασιστικά για τα επόμενα 50 χρόνια,  το πολιτικό – κοινωνικό τοπίο στη χώρα μας. Και βέβαια στη Λέσβο.

Έχουν δε ιδιαίτερη αξία τα ιστορικά ντοκουμέντα και το αρχειακό υλικό, που αναδεικνύει ο Γιώργος με το Βιβλίο του και για έναν ακόμη λόγο : Η συντριπτική πλειοψηφία των στελεχών και μελών του Εαμικού Κινήματος στη Λέσβο, δεν μίλησαν ποτέ…. Όπως απέφευγαν και οι πρόσφυγες του 1922, να μιλούν για τις συμφορές και τον ξεριζωμό τους. Για την ίδια αιτία. «Τουρκόσποροι» οι μεν , «μιάσματα ή εαμοβούλγαροι» οι δε…! Πέντε- εξι μετριούνται οι πρωταγωνιστές – συγγραφείς της περιόδου αυτής, που διαφύλαξαν αρχειακό υλικό και μίλησαν με το συγγραφικό τους έργο. Όλοι τους, είχαν καταστρέψει κάθε στοιχείο δράσης τους με το ΕΑΜ και την αντίσταση, γενικώς. Αφού, ο πολύτιμος αυτός αρχειακός θησαυρός, στα μετεμφυλιακά χρόνια, αποτελούσε, πλέον, αν το ανακάλυπταν επάνω σου, είτε διαβατήριο για τη Γυάρο ή για τη Φυλακή !!.. Είτε σε απόλυση από τη δουλειά σου (στην καλύτερη περίπτωση).  Η Αντίσταση στους Ναζί κατακτητές, ο αγώνας για την απελευθέρωση, στα χρόνια μετά την απελευθέρωση, αντί να είναι ο μέγας τίτλος τιμής, πραγματικό φωτοστέφανο, για το Κράτος της Λευκής τρομοκρατίας, και των Μετεμφυλιακών Κυβερνήσεων, είχε καταστεί «ΑΓΟΣ» . Χειρότερο απ’ το Κυλώνειο άγος της αρχαίας Αθήνας! Και βέβαια, είχες κάθε λόγο να το αποκρύψεις ως …«προσόν» !   στη συγγραφή του βιογραφικού σου, για να μπορέσεις να βρεις κάποια δουλειά… Θα σ’ έτρωγε η μαρμάγκα! Αντίθετα, Τίτλος τιμής και διαβατήριο για διορισμό ή βόλεμα πάσης μορφής, ήταν πλέον, το «πιστοποιητικόν κοινωνικών φρονημάτων». Για το οποίο έπρεπε να απευθυνθείς, προς πιστοποίηση σε κάθε λογής εθνικόφρονα παράγοντα, με πλούσια προϋπηρεσία στα διάφορα …ευαγή ιδρύματα του Έθνους (ΜΑΥδες, συνεργάτες των Ναζί, δωσίλογους εσχάτως ανανήψαντες κλπ άξια τέκνα της πατρίδας!

–Αυτοί που αντιστάθηκαν στους Ναζί και έγραψαν την εποποιία της Εθνικής Αντίστασης, βρέθηκαν είτε στους εκτελεσμένους είτε στις φυλακές και τις εξορίες (Θα βρείτε τα ονόματά τους στο εξαιρετικό ευρετήριο Ονομάτων, απ’ τη σελίδα 493 έως 511 του Βιβλίου του Γιώργου). Μια θαυμάσια ιδέα του και πολύ κοπιώδης εργασία. Αλλά όχι για τον επίπονο ερευνητή.

Αυτοί που συνεργάστηκαν με τους Ναζι κατακτητές? Όχι, δεν βρέθηκαν στις φυλακές ως δωσίλογοι. Ελάχιστοι είναι οι καταδικασθέντες από τα Δικαστήρια των Δωσιλόγων, που για λίγο καιρό λειτούργησαν. Στα ανώτερα διοικητικά κλιμάκια βρέθηκαν ως στελέχη κρατικών υπηρεσιών (Διοικητές Χωροφυλακής, Πυροσβεστικής…. Μέχρι και Υπουργοί…). Μοναδικό φαινόμενο στην Ευρώπη, αυτό…

Επειδή δεν θέλω να κουράσω,(και ιδιαίτερα, μετά τις δύο εξαιρετικές και εμπεριστατωμένες εισηγήσεις που ακούσαμε από τον Δημήτρη και τον Θόδωρο), και πριν σχολιάσω δυό θέματα, με τα οποία καταπιάνεται ο συγγραφέας στο δεύτερο μέρος του βιβλίου του, θα μου επιτρέψτε να σταθώ σε ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Βιβλίου. Που του προσδίδει έναν χαρακτήρα ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ. Και μάλιστα πολύ πρωτότυπου και ενδιαφέροντος. Αυτό βγαίνει μέσα από τα φωτογραφημένα πρωτοσέλιδα των τοπικών εφημερίδων ή και εσωτερικών σελίδων, για όλη την περίοδο της δεκαετίας..

Και το ιδιαίτερα  σημαντικό σ’ αυτό το βιβλίο, είναι ότι για πρώτη φορά, έχουμε ένα ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΑΝΤΑ, μέσα από τις στήλες των τοπικών εφημερίδων. Συγκροτημένα και χρονολογημένα.  Για κάθε ένα από τα χρόνια της θύελλας, έχουμε ένα ετήσιο χρονικό γεγονότων, όπως τα κατέγραψε τότε ο τοπικός τύπος. Με τις φωτογραφίες των εφημερίδων. Δηλαδή ένα ετήσιο «ζωντανό ρεπορτάζ»!. Έτσι, όλα τα εξαιρετικά στοιχεία που καταγράφονται στο βιβλίο, «με ονόματα και διευθύνσεις….», τόσο για τους εκτελεσμένους, όσο και για τους εκτελεστές, δεν επιδέχονται αμφισβήτησης για υποκειμενική παρουσίαση και κρίση του συγγραφέα. Αποτελούν δημοσιοποιημένα και «επισημοποιημένα» στοιχεία και γεγονότα,. (Έτσι, ο συγγραφέας απαλλάσσεται και από τον κίνδυνο της κατηγορίας για συκοφαντική δυσφήμιση. Νομίζω πως θα συμφωνεί και ο Δημήτρης Μαντζάρης επ’ αυτού!).

Με αυτή την πρωτότυπη σύνθεση του βιβλίου, την παράθεση των σελίδων του τοπικού τύπου,  αναδύεται η μεγάλη αντίφαση των δύο κόσμων, και παίρνει τον χαρακτήρα ενός πρωτότυπου και πολύ ενδιαφέροντος ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ!! Όπως είπα παραπάνω.

Το θανατικό απ’ τη μια και η κοινωνική ζωή του τόπου απ’ την άλλη. Το σκοτάδι και το φως. Ο κατατρεγμός – τρομοκρατία δίπλα- δίπλα με τη γκλαμουριά..  Αλλά καλύτερα, ας τα δούμε:

  1. Σελίς 286 : Πάνω αριστερά: (τίτλος) ΤΟ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟΝ Υπότιτλος : ΘΑΝΑΤΙΚΑΙ ΚΑΤΑΔΙΚΑΙ: Κατά την προχθεσινήν δικάσιμον του Εκτάκτου Στρατοδικείου, οι κατηγορούμενοι επι παραβάσει του Γ’ Ψηφίσματος Αχιλλεύς Κοντάρας και η Κική Καρακίτσου, εκηρύχθησαν ένοχοι και κατεδικάσθησαν, ο μεν Αχ. Κοντάρας εις θάνατον και 15 ετών πρόσκαιρα δεσμά (για μπουρμπουάρ, προφανώς…), η δε Κική Καρακίτσου εις θάνατον και 10 ετών φυλάκισιν . Η Ευθυμία Διδίτη, κατηγορούμενη δια τα ιδίας πράξεις, απηλλάγη). Πάνω δεξιά: ΕΙΔΟΠΟΙΗΣΙΣ: Ανεχώρησεν εις Αθήνας η μοδίστα Δέσπω Τόμπρα, προς παρακολούθησιν της θερινής σαιζόν, την άφιξιν δε, θέλει ειδοποιήσει διά του τύπου!! (Λαϊκή 16/5/1949).
  2. Σελίς 287 Στο μέσον δεξιά : ΤΙΤΛΟΣ : Η ΠΡΟΧΘΕΣΙΝΗ ΣΥΜΠΛΟΚΗ: Καταδιωκτικόν απόσπασμα ενεργούν εξερευνήσεις εις την περιοχήν Καλλονής, ανεύρεν τας πρωϊνάς ώρας της προχθές, εντός οικίσκου εις τα Δάφια, ομάδα συμμοριτών. Επηκολούθησεν συμπλοκή κατά την οποίαν εφονεύθη ο αρχισυμμορίτης Μπούρας. Οι εντός του οικίσκου έτεροι συμμορίται Χ. Κέλπανης, Παν. Κουλιαδέλλης και Ν. Μαρμαρινός, παρεδόθησαν ( Ο μπαρμανικόλας Μαρμαρινός, συγχωριανός μου , που μέχρι πριν λίγους μήνες – λεβεντόγερος και με πεντακάθαρη λογική- ζούσε στην Καισαριανή!!. Δεν σε ξεχνάμε μπαρμπα Νικόλα! (Λαϊκή 8/6/1949). Και απέναντι ακριβώς, στο ίδιο ύψος της σελίδας : Όχι πλέον ΣΑΠΟΥΝΙ. Μόνον ΣΑΠΟΛ. Είναι πρόοδος Είναι οικονομία. Πλένετε τα πιάτα σας τα ρούχα σας. Μόνον ΣΑΠΟΛ (Λαϊκή 3/6/1949).

Και ένα ακόμα σκηνικό ντοκυμαντέρ, όπως μας το παραθέτει ο επίμονος ερευνητής (και με σκηνοθετική ματιά!) :

  1. Σελίς 290. Άνω Αριστερά ΤΙΤΛΟΣ: ΑΝΕΥΡΕΣΙΣ ΠΤΩΜΑΤΟΣ  Καθ’ α πληροφορούμεθα εκ Καλλονής, τας πρωινάς ώρας ανευρέθη έξω του χωρίου Αρίσβη, το πτώμα του αγροφύλακος Χατζηπαρέλλη φέρον τραύματα δια μαχαίρας. Εκφράζονται υπόνοιαι ότι ούτος εξετελέσθη υπό των συμμοριτών. (Λαϊκή 25/7/1949) ΚΑΤΩ ΑΡΙΣΤΕΡΑ. Τίτλος ΕΚΛΕΚΤΟΙ ΑΡΡΑΒΩΝΕΣ : Στον αγαπητόν φίλον κ. Μίμην Γαληνόν, που ηραβωνίσθη με την καθ’ όλα αντάξιον του και εκλεκτήν δ/δα Ελενίτσα Σάλτα, ευχόμεθα να φορέσουν γρήγορα τα χρυσά στέφανα του γάμου. Οικογ. Δημ. Δάγωνα (Εργατικό Βήμα 17/9/1949).
  2. Και σταματώ στο τέταρτο κοντράστ, του ιδιόμορφου Γαλέτσιου συγγραφικού ντοκυμαντέρ :
  3. ΣΕΛΙΣ 291 ΠΑΝΩ ΔΕΞΙΑ. ΤΙΤΛΟΣ: ΑΦΙΞΙΣ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (Σα να λέμε άφιξις Θιάσου): Αφήχθη χθες με το ατμόπλοιον «Ελση» το Στρατοδικείον του οποίου συνεδριάσεις άρχονται εν τω Δικαστικώ Μεγάρω από της 28ης τρέχοντος. Βασιλικός Επίτροπος είναι ο Ταγματάρχης της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης κ. Μπίτσας (κλάψτε μανούλες, δικό μου..). (Λαϊκη 27/8/1949). Και παρακάτω : Τίτλος            ΤΟ ΣΤΡΑΤΟΔΙΚΕΙΟ : «Υπό του Στρατοδικείου κατεδικάσθησαν προχθές τρις εις θάνατον (3 φορές δηλαδή…) ο Παν. Γώγος, ο δε εκ Γέρας Φωτεινός εις 7ετή ειρκτή (Δημοκράτης 10/9/1949).
  4. Και για να έρθει στα ζύγια της η σελίδα αυτή του βιβλίου, στο ΚΑΤΩ ΔΕΞΙΟ ΤΗΣ μέρος, συμπληρώνει : τίτλος: ΟΣΑ ΔΕΝ ΕΓΡΑΨΑΜΕΝ ΠΡΟΧΘΕΣ ΔΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΔΟΧΗΝ: Λεπτομέρειαι και ωραία στιγμιότυπα. Οι βασιλείς εις Θερμήν. Το ενδιαφέρον των βασιλέων δια την Λουτρόπολιν κ.λ.π. (Λαϊκή 21/10/1949).
  5. Γιώργο, συγνώμην. Αλλά αν δεν είσαι προβοκάτορας (ε, που δεν είσαι..) είσαι, πλέον των άλλων, και ένας εξαιρετικός σκηνοθέτης. Οι ασχολούμενοι με τις καλές τέχνες, ας το έχουν υπόψη…. (Ίσως εδώ οφείλεται και ο κάπως μη αναμενόμενος τίτλος του Βιβλίου : ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΤΟΣΟΥΡΑΣ (στη συζήτηση που θα επακολουθήσει, μπορεί να σας αφηγηθώ ένα κωμικοτραγικό περιστατικό της Αγίας Παρασκευής, που ίσως δικαιολογεί απόλυτα τον παράξενο αυτό τίτλο…)

Δεν συνεχίζω, διότι επικρέμεται ο κόφτης (πού είσαι Μήτσο?). Από δίπλα μου…

Θα κλείσω τη δική μου εισήγηση, με τον σχολιασμό ενός κεφαλαίου του Βιβλίου ΑΠ’ ΤΟ ΔΕΎΤΕΡΟ ΜΈΡΟΣ. Για τον ρόλο της «Τυφλής» Δικαιοσύνης στα χρόνια αυτής της Ανακατωσούρας. Επίκαιρος σχολιασμός, μιας και στα δικά μας χρόνια, αναδεικνύεται λίγο αλοίθωρη, μονόφθαλμη, δεν ξέρω… (ΕΠΕΙΔΗ ΚΑΛΥΨΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΥΣΤΟΧΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΑ Ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ, ΘΑ ΑΥΤΟΛΟΓΟΚΡΙΘΩ ΛΙΓΟ ΚΑΙ ΘΑ ΤΟ ΠΕΡΙΚΟΨΩ).

Είχα την τύχη να κάνω την διετή άσκησή μου, το 1979, 1980,  ως ασκούμενος δικηγόρος, και να δικηγορίσω για μια τριετία, δίπλα σε έναν λαμπρό άνθρωπο της Αριστεράς. Υπέροχο άνθρωπο, δικηγόρο, αγωνιστή. Που ήταν και ένας από τους πολλούς καταδικασμένους σε θάνατο Λέσβιους αγωνιστές της Αντίστασης. Που ευτυχώς γλύτωσαν την εκτέλεση, με τα μέτρα ειρηνεύσεως. Τον δικηγόρο Δημήτρη Φραντζή. (Αιώνια η μνήμη του!)

Το γραφείο του απέναντι απ’ τη Μητρόπολη, στον πρώτο όροφο και στο ισόγειο το ραφτάδικο ενός άλλου λαμπρού ανθρώπου και σεμνού αγωνιστή της αντίστασης, του Θανάση Νικόδημου. Κάθε πρωί, σχεδόν, όταν δεν υπήρχε δικάσιμος, δεν ξεκινούσε η δουλειά στο γραφείο, αν δεν πίναμε πρώτα τον καφέ μας στο ραφείο του Θανάση Νικόδημου. Και, ΠΟΛΎ ΣΥΧΝΑ, με ποιους, παρακαλώ, στην πρωινή παρέα του καφέ? Τον μπαρμπα Κώστα Βασάλο, (δεν χρειάζονται περισσότερα στοιχεία….), τον Μιχάλη Λιαρούτσο (άλλο λαμπρό άνθρωπο και αγωνιστή),.Και κάποιες φορές τον Γιώργο τον Σκούφο. Το λες και μεγάλη τύχη αυτό. Με όλες αυτές τις ηρωικές μορφές, τους αγνούς αγωνιστές και, ας μου επιτραπεί, Ιερά Τέρατα της Εθνικής Αντίστασης στη Λέσβο! Οπότε, δεν υπήρχε περίπτωση, να περάσει η ώρα του καφέ, και να μην ακουσθεί μια ιστορία απ’ τις εκατοντάδες ηρωικές, από τα Χρόνια της Θύελλας, τα Πέτρινα Χρόνια, είτε από τα Χρόνια της Ανακατωσούρας που τα ονόμασε ο Γιώργος.

Θα μείνω σε μια επωδό που άκουγα, συνεχώς επαναλαμβανόμενη. «Αυτό το άθλιο υποκείμενο Εισαγγελέα, που μας έφεραν από την Καστοριά, για να θέσει σε εφαρμογή τον απηνή διωγμό κατά των κομμουνιστών και των ‘παραφυάδων»! Τον διαβόητο Ιωάννη Κωστόπουλο» (ΣΕΛΙΔΑ 309 ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ). Αλλά και τον προκάτοχό του Βασιλόπουλο…. Μου είχε καρφωθεί στο μυαλό, τόσα «στολίδια» που είχα ακούσει γι’ αυτό το εισαγγελικό δίδυμο και μου είχε «κάτσει» μόνιμα στο στομάχι. Όποτε συναντούσα αυταρχικές εισαγγελικές συμπεριφορές, στη σχεδόν σαραντάχρονη δικηγορία μου, αυτό μου ερχόταν στο νού. Και μου «έφτιαχνε» τη διάθεση…!

Και νάσου που τον συναντάμε στη σελίδα 309 του Βιβλίου…. Και μαζί, μου ήρθαν στο νου και οι φιγούρες των υπέροχων αυτών ανθρώπων του πρωινού καφέ, στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Φραντζής, Βασάλος, Νικόδημος, Λιαρούτσος, Σκούφος…. Ας είναι αιώνια η μνήμη τους! Και έτσι, το άπλετο αυτό ΦΩΣ από τα πρόσωπα των πραγματικών ηρώων, το σκίαζε η άθλια μουτζούρα ενός που κατηγορήθηκε ως δωσίλογος, κι εδώ ντύθηκε τη στολή του εισαγγελέα διώκτη αντιστασιακών… ΕΛΛΑΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΣΟΥ!!.

Τα καταγράφει εξαιρετικά ο Γιώργος στο κεφάλαιο του βιβλίου του, με τίτλο Η ΜΕΘΟΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΔΙΩΞΕΩΝ ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ

(παραλείπω την ανάγνωση αποσπασμάτων για εξοικονόμηση χρόνου…). Η εισαγγελική μεθόδευση, αναλύθηκε από τον Δημήτρη (Οι μαζικές διαμαρτυρίες που βαφτίσθηκαν «Στάσεις κατά της πατρίδος» κακουργηματικού χαρακτήρα, με δίωξη και κατά των «ηθικών αυτουργών», δηλαδή όλης της εαμικής ηγεσίας του τόπου..)

Απλώς, θα αναφερθώ στα δυο άθλια και «εμβληματικά» νομοθετήματα, που έγιναν το εργαλείο καταδίωξης των αγωνιστών.

  1. Ο Α.Ν. 509/1947. Η δαμόκλειος σπάθη του ελληνικού κράτους κατά του κομμουνισμού, για σχεδόν 30 ολόκληρα χρόνια. Ψηφίστηκε από την Κυβέρνηση Θεμιστ. Σοφούλη το 1947 και καταργήθηκε με την μεταπολίτευση το 1974, με τη νομιμοποίηση του Κ.Κ.Ε. Ήταν το απαραίτητο εργαλείο στα χέρια του κάθε Εισαγγελέα Κωστόπουλου για την εξόντωση των κομμουνιστών και των «παραφυάδων». «Όστις επιδιώκει την εφαρμογήν ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την δια βιαίων μέσων ανατροπήν του Πολιτεύματος… ή ενεργεί προσηλυτισμόν….» ….τον τρώει η μαρμάγκα! Άρα, παράνομο το ΚΚΕ, εγκληματίες οι κομμουνιστές! Τόσο απλά…
  2. Και το περίφημο Ιδιώνυμο του Ελευθ. Βενιζέλου (του Εθνάρχη ντε…). Ο ν.4229/1929. « Περί των μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος και προστασίας των ελευθεριών των πολιτών». Ο τίτλος του… Ο στόχος του ?, : ήταν η ποινικοποίηση των «ανατρεπτικών» ιδεών, ιδιαίτερα η δίωξη των κομμουνιστών και η καταστολή των συνδικαλιστικών κινητοποιήσεων. Ήταν ο πρώτος νόμος που θεσμοθετούσε τον αντικομμουνισμό, τις εξορίες, τις διώξεις.

Με αυτό ως εργαλείο, γέμισε η Ακροναυπλία, η Ανάφη κλπ εξωτικά νησιά, επί Δικτατορίας του Μεταξά, με φυλακισμένους και εξόριστους κομμουνιστές, για να γίνει, από την Ελληνική δωσιλογική κυβέρνηση, η παράδοση τους, στους Γερμανούς κατακτητές στο κολαστήριο του Χαιδαρίου, και από εκεί ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗ.   ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΞΕΧΝΙΟΜΑΣΤΕ!

 ΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΚΑΛΑ ΓΙΩΡΓΟ ΠΟΥ ΜΕ ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΟΥ, ΣΥΜΒΑΛΛΕΙΣ ΚΑΙΡΙΑ, ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΣΒΗΣΟΥΝ ΤΑ ΚΑΝΤΗΛΙΑ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ!

Σας ευχαριστούμε θερμά για την παρουσία σας

Αποστ. Κομν.

(εκτός ομιλίας)

ΚΑΙ ΤΕΛΟΣ, ΜΙΑ ΜΟΙΡΑΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΤΩΣΟΥΡΑΣ

Όλες, σχεδόν, οι λαμπρές προσωπικότητες, που πρωταγωνίστησαν στο πολιτιστικό κίνημα της Λεσβιακής Άνοιξης, ΔΙΩΧΘΗΚΑΝ ΚΑΙ ΚΑΘΙΣΑΝ ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΙ ΩΣ ΗΘΙΚΟΙ ΑΥΤΟΥΡΓΟΙ.  Με την εισαγγελική εφεύρεση ΤΗΣ «ΣΤΑΣΗΣ» (κατά της πατρίδος, ε…);  Στρατής Παπανικόλας, Αντώνης Πρωτοπάτσης, Θίελπις Λευκίας, Κώστας Μάκιστος, Ηλίας  Παρασκευαϊδης, Σταύρος Χαβαράνης, Νικος Δημ. Σαραντάκος Παναγιώτης Νικήτας. (Ονόματα δημοτ. Οδών?..)

 Και ακολούθησε ο αναγκαστικός ξεριζωμός τους στην Αθήνα. Πώς να σταθούν εδώ. Μαζί τους, όλοι οι κατατρεγμένοι. Βιοπαλαιστές εργάτες και αγρότες, η φτωχολογιά, που δεν μπορούσαν να σταθούν στον τόπο τους. Να βρουν δουλειά. Παντού το κυνηγητό, σε όσους είχαν «το στίγμα». Τα «κοινωνικά φρονήματα», «Το άγος» του Εαμοβούλγαρου. Άλλοι, κατέφυγαν μέχρι και σε αλλαγή επωνύμου, για να βγάλουν το «στίγμα» – «άγος» (Πού πας ως Πασχαλιάς?…) Καταφύγιο η Αθήνα, για να «χαθούν» μέσα στο πλήθος, ή το εξωτερικό αν τα κατάφερναν να ξενιτευθούν, σε Αυστραλία ή Αμερική….

ΓΙΩΡΓΟΥ ΓΑΛΕΤΣΑ

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι είμαι αληθινά  συγκινημένος αφού με τις στιγμές  αυτές αφήνω πίσω μου μια μοναχική πολύχρονη έρευνα και διαβαίνω τη γέφυρα με το βιβλίο μου αυτό φέρνοντας στο φως εικόνες και ιστορίες της τοπικής μας ιστορίας.

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι

Η ενασχόληση μου με την τοπική ιστορία οφείλεται σε ένα τυχαίο περιστατικό  που μου παρουσιάστηκε πριν 20 χρόνια και αφορούσε τη σκοτεινή περίοδο της Κατοχής.  Έμοιαζε με σπίρτο που ανάβει, κάποια δευτερόλεπτα, και φωτίζει ένα συμβάν, αλλά δεν μπορείς να ξεχωρίσεις κάτι περισσότερο, όσα σπίρτα κι αν ανάψεις. Τα υπόλοιπα πρέπει να τα διαλευκάνεις, να τα ανακαλύψεις.

Το τυχαίο αυτό περιστατικό που ήταν η αιτία να ξεκινήσω την έρευνα, θα εξελιχθεί στα Τσαμάκια εκεί που το 2006 λειτουργούσε ένα μπαρ και εκατοντάδες φοιτητές, μαθητές έπιναν και γλεντούσαν μέχρι τις πρωινές ώρες, ανίδεοι και ανήξεροι ότι ο χώρος αυτός πριν εξήντα τόσα χρόνια ήταν τόπος εκτέλεσης.  Για τον έλεγχο της νομιμότητας ως μηχανικός της Πολεοδομίας επισκέφτηκα το χώρο και βρήκα ένα τόπο βρωμισμένο, μαγαρισμένο από πεταμένα σκουπίδια, μπουκάλια, ποτήρια… Κατηφόρισα-για να φύγω-αλλά η ματιά μου έπεσε στο μνημείο. Κι αυτός ο χώρος ήταν γεμάτος σκουπίδια, χορταριασμένος και το μνημείο απεριποίητο. Το έβγαλα μια φωτογραφία. Στο γραφείο διαπίστωσα ότι τα ονόματα στο μνημείο ήταν 33 κι όμως από κάπου θυμόμουν ότι ο αριθμός των εκτελεσμένων ήταν  πάνω από 40. Προσπαθώντας να λύσω την αριθμητική αυτή διαφορά στα ονοματεπώνυμα των εκτελεσμένων ξεκίνησα και συνέχισα την αναζήτηση όλων εκείνων –γεγονότων ή προσώπων- που «εξαφανίστηκαν» ή σωστότερα που δεν έκαναν ποτέ την εμφάνισή τους στην τοπική ιστορία.

Είναι αλήθεια ότι πολλές φορές ερευνώντας  πρωτογενείς πηγές της τοπικής μας ιστορίας τρόμαξα από τη δημόσια λησμονιά για την δεκαετία αυτή.

Τι να πεις … τι να  εξιστορήσεις…

Έτσι πορευθήκαμε … ξεχνώντας. Αυτά μάθαμε … λησμονώντας. Κι ο παππούς θα επιμένει … Κουκιά φάγαμε… Κουκιά μαρτυράμε…

Γι’ αυτό πριν 20 χρόνια ξεκίνησα την έρευνα … Ένα ταξίδι, μια απόπειρα καταγραφής στο χώρο και το χρόνο. Ένα πολύχρονο ταξίδι, μια πολύχρονη περιπλάνηση όπου το ένα τεκμήριο σου αποκαλύπτει κάποιο άλλο που σε υποχρεώνει να συνεχίσεις μέχρι να σχηματίσεις την πλήρη εικόνα.   Έτσι εντόπισα πολλές πτυχές της τοπικής ιστορίας, άκουσα και διάβασα για δεκάδες περιστατικά με εκατοντάδες πρόσωπα που φιλοτεχνούσαν μια εικόνα, με εκατοντάδες ψηφίδες από περιστατικά, γεγονότα και πρόσωπα που στροβιλίζονταν στον αστερισμό της λήθης. Με κόπο-είναι αλήθεια-  προσπάθησα να γειώσω και να τεκμηριώσω το κάθε περιστατικό και πρόσωπο στις πραγματικές του διαστάσεις, χωρίς φιοριτούρες και να το εντάξω στην μεγάλη εικόνα της δεκαετίας της ανακατωσούρας στο νησί μας. Ποτέ μου δεν είχα φανταστεί ότι μπορούσαν να υπάρχουν «κρυμμένες» τόσες πληροφορίες που αφορούσαν την ιστορία, τον πολιτισμό, την κοινωνία, την πολιτική, τις διαφημίσεις, τη λογοτεχνία αλλά και τόσες άλλες μικρές ιστορίες, που έδιναν τον τόνο της εποχής αυτής. Ένα πλούσιο υλικό που-μέρα τη μέρα- προσδιορίζει αυτό που σήμερα αποκαλούμε Αλβανικό Έπος, Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος.

Σήμερα πια η εποχή των σπίρτων για την σκοτεινή περίοδο της δεκαετίας του ’40 έχει περάσει αμετάκλητα, τα γεγονότα  φωτίζονται και όλα τα πρόσωπα που συμμετέχουν σε αυτά, από την αφάνεια περνούν στο προσκήνιο της τοπικής μας ιστορίας.

Πιστεύω ότι όλες οι  πληροφορίες που προσφέρω στους αναγνώστες  θα τους επιτρέψουν και ιδιαίτερα την νέα γενιά να διαμορφώσουν καλύτερες κρίσεις της περιόδου αυτής. Κι αν για οποιοδήποτε λόγο κάποιοι θα διαφωνήσουν με την δημοσιοποίηση αυτή, πιστεύω ότι ακόμη και με τα επιχειρήματα της διαφωνίας τους θα έχω συμβάλλει στην ανατροφοδότηση της τοπικής μνήμης που τόσο μεγάλη ανάγκη έχει η τοπική ιστορία.

Κυρίες και κύριοι, φίλες και φίλοι δεν θα σας κουράσω άλλο… Νομίζω ότι οι φίλοι που μίλησαν για το βιβλίο τα είπανε όλα.  Θέλω όμως να κλείσω την αποψινή εκδήλωση με μια ευχή και ευχαριστίες.

Εύχομαι–έστω και ένα- από τα εκατοντάδες τεκμήρια,  που πρόβαλα στα τέσσερα βιβλία μου, να καταφέρει, στο μέλλον,  ν’ ανάψει ένα σπίρτο σε έναν νέο ερευνητή της τοπικής μας ιστορίας.

Ευχαριστώ τον Θεολόγο Πατερέλλη πρόεδρο της Λέσχης Πλωμαρίου Βενιαμίν ο Λέσβιος που συνδιοργανώσαμε την βιβλιοπαρουσίαση αυτή.

Ευχαριστώ τους ομιλητές για το βιβλίο μου Απόστολο Κομνηνάκα, Δημήτρη Μάντζαρη και Θόδωρο  Παραδέλλη.

Ευχαριστώ την Μυρσίνη Τζανέλλη για την ανάγνωση του λογοτεχνικού κειμένου του Ηλία Βενέζη.

Ευχαριστώ τους συντελεστές του βίντεο Αγγελική Πολυτάκη –αφήγηση, Κώστα Καρατζά –ηχοληψία και Παναγιώτη Τζανετέλλη Επεξεργασία.

Ευχαριστώ τον Δημήτρη Μπουρνού που συντόνισε την αποψινή εκδήλωση.

Ευχαριστώ το φίλο και πολύτιμο συνεργάτη Παναγιώτη Μ. Κουτσκουδή που δεν μπόρεσε να συμμετέχει στην αποψινή βιβλιοπαρουσίαση, αφού βρίσκεται εκτός Λέσβου.

Ευχαριστώ την Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής για την παραχώρηση της αίθουσας.

Α… και δυο λόγια, σε δυο φίλους που δεν ζουν πια… είναι νομίζω η καταλληλότερη ευκαιρία να τους μνημονεύσω.

Πρώτον στον Αντώνη Πλάτων που από την πρώτη στιγμή με εμπιστεύθηκε και μου επέτρεψε να φωτογραφίσω το πλούσιο αρχείο των εφημερίδων του. Μια πράξη καθόλου αυτονόητη την εποχή αυτή.

Δεύτερον στον δάσκαλο Γιώργο Πρωτούλη, παιδικό μου φίλο, για την αμέριστη ηθική συμπαράσταση που από την πρώτη στιγμή, όταν του εκμυστηρεύθηκα την πρόθεσή μου ν’ ασχοληθώ με την τοπική ιστορία, εκεί στο Μεγαλοχώρι στη «Καρδιά» με τους μαρμάρινους κρουνούς , χαμογελώντας… μούπε  «Ας είναι … αρκεί φίλε μου να φέρεις στο προσκήνιο και να δώσεις φωνή σε ανθρώπους και γεγονότα που έχουν ξεχασθεί… Αλλιώς άστο… »

Τέλος  ευχαριστώ από καρδιάς όλους εσάς για την αποψινή σας παρουσία σε αυτή την εκδήλωση μνήμης για την θυελλώδη δεκαετία του ’40.