Φίλοι Ιστορικής Μνήμης κ’ Πολιτιστικής Δημιουργίας
Μνήμη Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη
Την Παρασκευή 6 Ιουνίου 2025, ημέρα της 81ης επετείου από την απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων στη Νορμανδία, τιμήσαμε τη μνήμη του Συμπατριώτη μας Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη (του Κυριάκου και της Αικατερίνης), με σεμνή τελετή στο Νεκροταφείο Αγίου Παντελεήμονα Μυτιλήνης, όπου βρίσκεται το μνήμα του.
– Ο Παναγιώτης Νταηπαναγιώτης (1912-1975), αξιωματικός του εμπορικού ναυτικού, μαζί με άλλους εθελοντές Έλληνες αντιφασίστες , συνέβαλε την 6η Ιουνίου 1944, ώστε να πραγματοποιηθεί η απόβαση των συμμαχικών στρατευμάτων στη κατεχόμενη Γαλλία.
– Το πρωί της Παρασκευής, τελέσθηκε από συγγενείς του, τρισάγιο στον ανακαινισμένο τάφο του. Στην τελετή ο Δημήτρης Μπουρνούς ανέφερε ότι βασικός σκοπός των Φίλων Ιστορικής Μνήμης κ’ Πολιτιστικής Δημιουργίας, είναι να ζωντανεύουν την ιστορική μνήμη, να αποτινάσουν το μαύρο πέπλο της λήθης που θάβει ή διαστρεβλώνει ή αποσιωπά ιστορικά γεγονότα και να αναδεικνύουν στη λεσβιακή και την ελληνική κοινωνία πτυχές της νεότερης ιστορίας του τόπου μας και της πολιτιστικής του κληρονομιάς.
– Η ανιψιά του Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη, Μαριάνθη Νταηπαναγιώτη-Ορφανουδάκη, ανέφερε:
« Ό παππούς μας ο Κυριάκος συχνά έλεγε ότι έκανε το μεγάλο γιο Παναγιώτη εμποροπλοίαρχο και το μικρό γιο Νίκο μηχανικό, με σκοπό να αγοράσουν εμπορικό πλοίο να οργώνουν το Αιγαίο…Ο θείος μου Παναγιώτης Νταηναπαναγιώτης, του Κυριάκου και της Αικατερίνης το γένος Μπάμπου, γεννημένος και μεγαλωμένος στην Μυτιλήνη, τελειώνοντας το σχολείο φοίτησε στην σχολή εμποροπλοιάρχων Ύδρας. Μετά από πολλά ταξίδια εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο όπου ήταν διευθυντής της ναυτιλιακής εταιρείας Καβουνίδη, στην Βaker Street στο City. Παντρεύτηκε την Εστήρ και απέκτησαν δύο παιδιά, την Ταμάρα-Αικατερίνη και τον Μάρκο.
Λόγω της πολιτικής κατάστασης που επικρατούσε στην Ελλάδα δεν μπόρεσε να επιστρέψει. Επί πολλά χρόνια όμως φρόντιζε η οικογένεια του να περνά στην παρτίδα του, Μυτιλήνη τα καλοκαίρια τους με τον θείο Νίκο, τον πατέρα μου, την θεία Φερενίκη την μητέρα μου, τον παππού Κυριάκο και τις εξαδέρφες. Η θεία βαφτίστηκε Χριστιανή ορθόδοξη στην Μητρόπολη Μυτιλήνης, με νονά την μητέρα μου.
Γνώρισα τον θείο μου, στο Λονδίνο όπου σπούδαζα μαζί με τις αδερφές μου.
Η ελληνική κοινότητα έτρεφε μεγάλη εκτίμηση στο πρόσωπό του. Φρόντιζε τους συντοπίτες του Μυτιληνιούς που πήγαιναν στην Αγγλία για θεραπεία σοβαρών ασθενειών. Ήταν μέλος της επιτροπής της ναυτιλιακής εταιρείας Λέσβου, όταν αγοράστηκε το πλοίο Σαπφώ.
Όνειρο του ήταν να επιστρέψει στον τόπο του, να σμίξει με την οικογένεια του, να πάει στο καφενείο «Παυσίλυπο», του πατέρα του μπάρμπα Κυριάκου, στου λιμανιού την άκρη, να ξαναβρεί την γλυκιά Μαριώ, να γεράσει στον Παληό Μανταμάδου, όπου πέρναγε τα καλοκαίρια με τον αδερφό του και τους γονείς του.
Εδώ να αναφέρω πως το «Παυσίλυπο» ήταν ένα ξύλινο καφενεδάκι στο δεξιό λιμενοβραχίονα του λιμανιού της πόλης μας. Το άνοιξε ο παππούς μας Κυριάκος, όταν το 1922 έκλεισε το τελωνείο στον Παληό, όπου ήταν τελώνης. Υπήρξε υπεραγαπημένο στέκι της εποχής ντόπιων ξένων καλλιτεχνών και πολιτικών. Αυτή την εικόνα μου περιέγραφε πολύ συχνά ο θείος Παναγιώτης.
Δυστυχώς δεν του επέτρεψαν να πραγματοποιήσει το όνειρο του να γυρίσει στη πατρίδα του. Αρρώστησε το καλοκαίρι, πέθανε και θάφτηκε στον τόπο του τον Αύγουστο του 1975.
Ευχαριστώ από καρδιάς τους φίλους ιστορικής μνήμης για την τιμή στην μνήμη του θείου Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη.
Επιτρέψε μου να αναφέρω το αγαπημένο του τραγούδι που έπαιζε στην κιθάρα:
«Μακριά θε να φύγω μάνα στην ξενιτιά
για εμένανε παρακάλα την Παναγιά.
Κερί να της τάξεις να έρθω με το καλό
εσένα και την Μαριώ μου να ξαναδώ.
Αν ίσως και πεθάνω εγώ στα ξένα
περιστεράκι θα σου το πει εσένα.
Μην κλαις γλυκιά Μαριώ σύντομα θα ξανάρθω
στην ζεστή αγκαλιά σου να πέσω για να ξεκουραστώ».
Εν Τέλει πέθανε στην ξενιτιά…. Ευχαριστώ πολύ».
–Ο Κώστας Καρατζάς ανέφερε:
«Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης και Πολιτιστικής Δημιουργίας, 81 χρόνια μετά την Συμμαχική Απόβαση στη Νορμανδία, αναδεικνύουν σήμερα την ηρωική συμμετοχή του συντοπίτη μας Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη. Στο όνομά του τιμάμε και όλους τους Έλληνες ναυτεργάτες.
Οι Έλληνες ναυτεργάτες που εργάζονταν εκτός της χώρας μας, έγραψαν μία ξεχωριστή σελίδα δόξας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον αντιφασιστικό αγώνα. Ως μέλη πληρωμάτων εμπορικών πλοίων, βρέθηκαν στο επίκεντρο των συγκρούσεων, με τα γερμανικά υποβρύχια και αεροσκάφη να χτυπούν αδιάκοπα.
Το σύνθημα «Κρατάτε τα πλοία εν κινήσει» – που προώθησαν η Ομοσπονδία Ελληνικών Ναυτεργατικών Οργανώσεων (με έδρα το Κάρντιφ της Αγγλίας) και η Ναυτεργατική Ένωση Μέσης Ανατολής (στην Αλεξάνδρεια) – ενσάρκωνε το πνεύμα αντίστασης και συνέχισης του αγώνα. Οι δύο οργανώσεις διατήρησαν ζωντανό το φρόνημα των ναυτικών και ενίσχυσαν την αντιφασιστική δράση από τις θέσεις τους. Ο απολογισμός ήταν βαρύς: τα 5/6 του ελληνικού εμπορικού στόλου καταστράφηκαν.
Πολλοί έχασαν τη ζωή τους στη θάλασσα, ενώ άλλοι γλίτωσαν παρά το γεγονός ότι τα πλοία τους τορπιλίστηκαν μία, δύο ή και περισσότερες φορές.
Για την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου, οι Έλληνες ναυτικοί ενημερώθηκαν όχι από την πατρίδα τους, αλλά από την ελληνική εκπομπή του BBC. Πια, δεν μετέφεραν μόνο εμπορεύματα – συμμετείχαν ενεργά στον πόλεμο. Για τους περισσότερους, ο πόλεμος διήρκησε έξι ολόκληρα χρόνια. Ο ασυρματιστής κάθε πλοίου, λαμβάνοντας τα δελτία του Reuters, είχε διπλό ρόλο: να μεταδίδει τις οδηγίες και να ενημερώνει το πλήρωμα για τις εξελίξεις, κρατώντας ζωντανή τη σύνδεση με τον έξω κόσμο. Όπως σημείωσε ο Βασίλης Νεφελούδης, «τον Μάρτη και τον Απρίλη του 1944, οι Έλληνες ναυτεργάτες που βρίσκονταν στην Αγγλία και τη Μέση Ανατολή συντάχθηκαν άμεσα με την ΠΕΕΑ».
Υπολογίζεται πως περίπου 2.500 ήταν οι νεκροί, ανάμεσά τους και 15χρονα αγόρια. Άγνωστος δε ο αριθμός των τραυματιών στις «πλωτές Ελλάδες».
Τα πλοία ήταν παλιά, με χαμηλές ταχύτητες και όταν συμμετείχαν σε νηοπομπές έμεναν πίσω, με συνέπεια να αποτελούν εύκολους στόχους για τα γερμανικά υποβρύχια. Τα ταξίδια τους με τις εμπορικές αποστολές ήταν εξαιρετικά επικίνδυνα, καθώς μετέφεραν εύφλεκτα φορτία, όπως χιλιάδες βαρέλια βενζίνης για τα αεροπλάνα. Με την κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα, δεν μπορούσαν να επιστρέψουν στην πατρίδα. Πολλοί βρίσκονταν σε λιμάνια της Αγγλίας, της Λισσαβώνας, της Αλεξάνδρειας. Ολόκληρος ο Ατλαντικός μετατράπηκε σε ένα απέραντο σφαγείο με «νηοπομπές θανάτου».
Από το αλβανικό μέτωπο και την εθνική αντίσταση, έως τις νηοπομπές του Ατλαντικού, η ελληνική παρουσία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξε πολύμορφη, επίμονη και αιματηρή.
- Η ΟΕΝΟ (Ομοσπονδία Ελληνικών Ναυτεργατικών Οργανώσεων) είχε δημιουργηθεί το 1943 στη Νεα Υόρκη και πρόσφερε πάρα πολλά στον Αντιφασιστικό Αγώνα, παράλληλα με τους πολύχρονους ναυτεργατικούς αγώνες, για να βελτιωθούν οι μεσαιωνικές συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των Ναυτικών. Πέτυχε μάλιστα την πρώτη συλλογική σύμβαση εργασίας, αλλά οι πρωτεργάτες των διεκδικήσεων κυνηγήθηκαν από το εφοπλιστικό κεφάλαιο και τους εγχώριους πολιτικούς του συνεργάτες.
Συμμετοχή της ΟΕΝΟ στον αντιφασιστικό αγώνα
Η ΟΕΝΟ στήριξε ενεργά τον αγώνα κατά του φασισμού και του ναζισμού. Τα μέλη της όχι μόνο προσέφεραν στον στόλο, αλλά συχνά εξέφραζαν και πολιτικές αντιστασιακές θέσεις, συμμετέχοντας σε αντιφασιστικές πρωτοβουλίες.
- Στήριξη των οικογενειών
Φρόντιζε για την υποστήριξη των οικογενειών των ναυτεργατών που είχαν σκοτωθεί ή αγνοούνταν, κυρίως με παρεμβάσεις σε κρατικούς και ναυτιλιακούς θεσμούς. - Πίεση προς την ελληνική εξόριστη κυβέρνηση
Η ΟΕΝΟ είχε συχνά πολιτικό λόγο και ασκούσε πίεση στην εξόριστη ελληνική κυβέρνηση (στο Κάιρο ή στο Λονδίνο) για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ναυτεργατών. Ήταν από τις πιο δυναμικές φωνές του ελληνικού προοδευτικού ναυτεργατικού κινήματος. - Σχέση με το διεθνές συνδικαλιστικό κίνημα
Η ΟΕΝΟ συνεργάστηκε με αμερικανικές και βρετανικές ναυτεργατικές ενώσεις, και συνέβαλε στη διεθνή δικτύωση του ελληνικού ναυτεργατικού αγώνα.
Η απόβαση στη Νορμανδία (6 Ιουνίου 1944), γνωστή και ως D-Day, ήταν η μεγαλύτερη αποβατική επιχείρηση στην ιστορία. Οι ναυτεργάτες έπαιξαν κρίσιμο ρόλο:
- – Μια από τις ενέργειες που είχαν σχεδιάσει οι Σύμμαχοι, για την απόβαση στις ακτές της Νορμανδίας, ήταν να σχηματίσουν κοντά στις ακτές της έναν κυματοθραύστη (Mulberry Harbours) με προσαραγμένα πλοία, ώστε τα μικρά αποβατικά να μην ανατρέπονται από τα μανιασμένα κύματα του Ατλαντικού.
- Για το λόγο αυτό ζήτησαν από τις συμμαχικές Κυβερνήσεις να διαθέσουν παλιά εμπορικά πλοία, οπότε η ελληνική κυβέρνηση διέθεσε το << Γεώργιος.Π >> και το<< Άγιος Σπυρίδων >>.
- Δεν έβρισκαν όμως πληρώματα, αφού θα πήγαιναν άοπλοι, σε απόσταση…αναπνοής από τα παράκτια πυροβολεία των Γερμανών και μετά την βύθιση των πλοίων θα έπρεπε να κολυμπήσουν προς τον ωκεανό, ελπίζοντας να τους περισώσουν συμμαχικά πλοία που θα βρισκόταν λίγο βαθύτερα. – Τότε ο Έλληνας προξενικός Λιμενάρχης Λονδίνου ζήτησε την βοήθεια της Ομοσπονδίας Ελληνικών Ναυτεργατικών Οργανώσεων ( ΟΕΝΟ ), στην οποία πρωτοστατούσαν μεταξύ άλλων αντιφασιστών, μέλη της οργάνωσης Ναυτεργατών του ΚΚΕ.
- Οι δύο υπεύθυνοι της ΟΕΝΟ, Βασίλης Μπεκάκος και Αντώνης Αμπατιέλος, ανέλαβαν να βρουν 30 Εθελοντές, αλλά προσφέρθηκαν πολλοί περισσότεροι Έλληνες ναυτικοί που βρισκόταν στην Αγγλία, οπότε χρειάσθηκε να ρίξουν κλήρο !
– Ένας από τους Εθελοντές, ( σύμφωνα με διήγηση του φίλου του Αντώνη Αμπατιέλου ), ήταν ο Μυτιληνιός Υποπλοίαρχος Παναγιώτης Νταηπαναγιώτης του Κυριάκου και της Αικατερίνης, γεννημένος στις 27 Μαίου 1912 στη Μυτιλήνη και απόφοιτος της Σχολής Εμποροπλοιάρχων Ύδρας.
- Πέτυχαν την Αποστολή τους ανάμεσα στα εχθρικά πυρά και σώθηκαν από τα μανιασμένα κύματα, συμβάλλοντας στην επιτυχία της απόβασης , γεγονός που αναγνώρισαν δημόσια οι Πρόεδροι Αμερικής και Αγγλίας.
– Ο ήρωας για τον συμμαχικό αγώνα Παναγιώτης Νταηπαναγιώτης, δεν άρεσε στο μετακατοχικό καθεστώς της Πατρίδας του και του στέρησαν το Διαβατήριο για την πολιτική και συνδικαλιστική του δράση, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μπαρκάρει.
- Εργάσθηκε σε Ναυτιλιακές Επιχειρήσεις στο Λονδίνο φτάνοντας μέχρι το βαθμό του Αρχιπλοιάρχου και δημιούργησε εκεί οικογένεια, αλλά στην Ελλάδα δεν μπορούσε να έρθει.
- Ο Γεώργιος Παπανδρέου, φίλος του πατέρα του Κυριάκου, όταν έγινε πρωθυπουργός το 1964, ενέκρινε να του δοθεί Διαβατήριο, αλλά μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία, ενέσκηψε η Χούντα .
- Μετά την πτώση της Χούντας, κανόνιζε τα οικονομικά του για να γυρίσει και μάλιστα έστειλε την ανιψιά του Κατερίνα στον φίλο του Απόστολο Γροσομανίδη , να του βρει σπίτι στον Παληό Μανταμάδου, όπου είχε μνήμες από τα παιδικά του χρόνια. Ο πατέρας του Κυριάκος ήταν τελώνης στον Παληό πριν το 1922 και τα καλοκαίρια παραθέριζε εκεί η οικογένειά του.
- Δεν πρόλαβε όμως ο Παναγιώτης Νταηπαναγιώτης να γυρίσει στην Ελλάδα, αφού τον Αύγουστο του 1975 έφυγε από τη ζωή στα 63 του χρόνια. Τελευταία του επιθυμία ήταν, να ταφεί στην πατρίδα που του στέρησαν. << Επέστρεψε >> νεκρός και τάφηκε στον Άγιο Παντελέμονα Μυτιλήνης , όπου είναι το μνήμα του.
- ( Πληροφορίες για τα παραπάνω συγκεντρώσαμε, από δημοσίευμα του Νίκου Πηγαδά στην Εφημερίδα Συντακτών στις 30 Μαίου 2020 με τίτλο <<Η ελληνική συμμετοχή στην απόβαση της Νορμανδίας >> και τις ανιψιές του Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη, Κατερίνα και Μαριάνθη ).
– Ο Νίκος Τσιριγώτης διάβασε τους αφιερωμένους στον Παναγιώτη Νταηπαναγιώτη, στίχους του Χρυσόστομου Γελαγώτη, που έχει μελοποιήσει, τονίζοντας το τελευταίο τετράστιχο :
ΜΝΗΜΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΝΤΑΗΠΑΝΑΓΙΩΤΗ
Χρυσόστομου Γελαγώτη
Πήρες τις τίμιες χάρες του πατέρα σου,
στον καφενέ τον βοηθούσε η μέρα σου
Παλιά αγάπη σου τα μύρια κύματα,
ζύμωσε της ζωής σου τ’ αρμενίσματα
Σαν ήρθε το καθήκον και σε κάλεσε,
στη Νορμανδία το καράβι σου έπλευσε
Μαζί με τους συμμάχους συμμετείχατε,
φράγμα στο φασισμό, εσείς σταθήκατε
Βίρα Νταηπαναγώτη μεσ’ τη μνήμη σου,
να μείνει άσβεστη η πράξη εκείνη σου
Σκάρτα οι απόντες μέτρα μας φορέσανε
που στο δικό σου μπόι δεν χωρέσανε
Για πάρτη τους τη νίκη την κρατήσανε,
ήλιο για να χαρείς δεν σου αφήσανε
Βίρα Νταηπαναγώτη μεσ’ τη μνήμη σου,
να μείνει άσβεστη η πράξη εκείνη σου.
