Με μεγάλη συμμετοχή του κοινού της πόλης μας, των χωριών αλλά και Τούρκων επισκεπτών πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 3 του Σεπτέμβρη 2025, στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, η παγκόσμια πρώτη προβολή της ελληνικής έκδοσης του ντοκιμαντέρ «Διωγμένοι για την Ειρήνη – όταν χωρίστηκαν Έλληνες και Τούρκοι». Η εκδήλωση έγινε στα πλαίσια του 1ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ειρήνης και Φιλίας, στη Μυτιλήνη, με τη συνδιοργάνωση των Φίλων Ιστορικής Μνήμης, της Συνύπαρξης και Επικοινωνίας στο Αιγαίο και του Ευρωτουρκικού Φόρουμ Πολιτισμού.
Παρόντες στο τραπέζι της συζήτησης, μετά την προβολή, ο επιμελητής της ελληνικής έκδοσης κ. Χρήστος Χατζηλίας, ο έχων την τεχνική υποστήριξη κ. Αλέξανδρος Σπάθης, η κ. Σοφία Γεωργαλλίδη, συνεργάτιδα του σκηνοθέτη και ο ίδιος ο σκηνοθέτης κ. Osman Okkan – με πλήθος φίλων του στο ακροατήριο -, που απάντησε σε ερωτήσεις των θεατών για την ταινία και το κλίμα της εποχής της Ανταλλαγής.
Μεγάλο μέρος των πλάνων αυτής της ταινίας, η οποία δημιουργήθηκε το 2003 για το ARTE και το WDR TV, γυρίστηκαν στη Λέσβο και την Κρήτη και περιλαμβάνουν αρκετές συνεντεύξεις με επιζώντες των τραγικών γεγονότων της «Ανταλλαγής».
Τον Ιούλιο του 1923, συμφωνήθηκε κατά τη Συνθήκη της Λωζάνης η λεγόμενη «ανταλλαγή πληθυσμών» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Περίπου 1,5 εκ. χριστιανοί έχασαν τις πατρογονικές τους εστίες και 500.000 μουσουλμάνοι από την Ελλάδα εξαναγκάστηκαν να εγκατασταθούν στην Τουρκία. Η ταινία διερευνά τις συνθήκες και τις επιπτώσεις της πολιτικής της απέλασης, δείχνει πώς επηρεάστηκαν απ’ αυτές οι ζωές των εμπλεκομένων πληθυσμών και πώς εξακολουθούν να τις καθορίζουν αρκετές γενιές αργότερα. Εκτός από τους αυτόπτες μάρτυρες, ανταλλαγέντες κι από τις δυο χώρες, μιλούν επίσης για τις εμπειρίες και τις απόψεις τους σχετικά με την «Ανταλλαγή» οι: Μίκης Θεοδωράκης, Γιασάρ Κεμάλ, Ζουλφού Λιβανελί και Μαρία Φαραντούρη.
Ιδιαίτερη θέση στο ντοκιμαντέρ κατέχει η προσπάθεια του σκηνοθέτη να ακολουθήσει τους Φερχάτ Ερίς και Μεχμέτ Ερυαμάν δύο μουσουλμάνους ανταλλαγέντες από τη Λέσβο – το Σκαλοχώρι και την Καλλονή- και να καταγράψει τα συναισθήματα και τις μνήμες τους μετά την «επιστροφή» τους στα χωριά που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν.
Συνεργάτες στην ελληνική έκδοση:
Φιλολογική και ιστορική επιμέλεια: Χρήστος Χατζηλίας
Αφήγηση: Χρήστος Χατζηλίας – Βέρα Κωφοπούλου
Τεχνική επιμέλεια: Αλέξανδρος Σπάθης, Νίκος Τσιριγώτης, Γιώργος Παπαδόπουλος,
Ηχογράφηση ελληνικής αφήγησης: Νίκος Τσιριγώτης, Αλέξανδρος Σπάθης
Μετάφραση από τη γαλλική έκδοση: Τσεβή Τζιτζίκου
Στη μνήμη του Ferhat Eris και του Mehmet Eryaman και όλων όσοι «Διώχτηκαν για την Ειρήνη», αλλά και της Simone Sitte που υποστήριξε την παραγωγή τούτης της ταινίας!
Ιδιαίτερες ευχαριστίες αρμόζουν στον πρόεδρο της Συνύπαρξης , κ. Πάρη Βουνατσή καθώς και στο ΔΣ της Συνύπαρξης, που αγκάλιασαν εξαρχής την ιδέα μας και στον κ. Mildem Ilker, που έκανε τη διερμηνεία της συζήτησης από τα τουρκικά στα ελληνικά.
Οι ΦΙΜΠΟΔ προσέφεραν στον σκηνοθέτη ένα κεραμικό στεφάνι με φύλλα ελιάς, σύμβολο Ειρήνης και Συνεργασίας ανάμεσα στους δύο λαούς.
