Ο Στρατής Αναστασέλλης “αναστήθηκε” στην Αγιάσο

12 ΑΥΓ.2026

ΣΤΡΑΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΛΛΗΣ

ΑΝΟΙΓΜΑ :

Καλησπέρα σε όλους, και σας ευχαριστούμε θερμά για την παρουσία σας στην αποψινή μας εκδήλωση. Οι Φίλοι Ιστορικής Μνήμης κ..(ΦΙΜΠΟΔ), πήραμε την πρωτοβουλία να τιμήσουμε (…και εμείς) τον Στρατή Αναστασέλλη. Αυτόν τον πραγματικά πολυτάλαντο πνευματικό βάρδο της Λέσβου. Και επιλέξαμε, ως τόπο της εκδήλωσης, πού αλλού, από την αγαπημένη του γενέτειρα, όπου έζησε και δημιούργησε. Γνήσιο πνευματικό τέκνο της Αγιάσου. Κυρίως όμως, επιλέξαμε, τους ιδανικούς, για τη τιμητική αυτή εκδήλωση, συνεργάτες – συνδιοργανωτές. Τους καταξιωμένους φορείς της κωμόπολής σας : Α. Το Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ» Β. Τον Πολιτιστικό Καρναβαλικό Σύλλογο Αγιάσου «Ο ΣΑΤΥΡΟΣ» και Γ. Τον Φιλοπρόοδο Σύλλογο Αγιασωτών.

Μια χρήσιμη σημείωση : Για τον Στρατή Αναστασέλλη, έχουν γίνει πολλές τιμητικές εκδηλώσεις και από πολλούς φορείς. Και είμαστε σίγουροι πως θα γίνουν και πολλές άλλες ακόμα. Αυτό δείχνει και το «μέγεθος» του τιμώμενου!. Σ’ αυτές, οι ομιλητές αναφέρθηκαν κυρίως, στο πλούσιο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό του έργο. Απ’ το οποίο κι εμείς θα παρουσιάσουμε μερικά δείγματα.

Θα εστιάσουμε, όμως, κυρίως, στον λαϊκό αγωνιστή Στρατή Αναστασέλλη (διώξεις που υπέστη επί δικτατορίας Μεταξά και μετά τη Βάρκιζα) και στην κοινωνικοπολιτική του σάτυρα. Επίσης, θα δείξουμε και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό, με πολλές φωτογραφίες, που θα προβληθούν για πρώτη φορά.

Για την εξοικονόμηση του χρόνου, σταματώ εδώ τον προλογισμό μου, για να ξεκινήσουμε την εκδήλωση με την προβολή ενός 10λεπτου βίντεο για τη ζωή και το έργο του τιμώμενου.

Την γενική επιμέλεια του βίντεο, έχει ο Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής (ο ακάματος συντελεστής της εκδήλωσης). Το Μοντάζ ο Παναγιώτης Κορομηλάς. Αφήγηση : Αγγελική Πολιτάκη Ηχητική επεξεργασία Νίκος Τσιριγώτης. Γραφιστικά Μυρσίνη Κουτσκουδή – Βουρλή

Κείμενα αφήγησης (πηγές) : Α. ΑΙΟΛΙΚΑ ΦΥΛΛΑ (της Εταιρείας Αιολικών Μελετών) Β. Ομιλία Γιάννη Χρ. Χατζηβασιλείου (σε φιλολογικό μνημόσυνο της ΟΛΣΑ και Γ. Κώστας Μίσσιος «Μυτιληνιοί λόγιοι και λογοτέχνες» έκδοση Δήμου Μυτιλήνης.

2.ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ

Και περνάμε αμέσως στους εισηγητές της εκδήλωσής μας.

Α. Ξεκινά ο Σωτήρης Βουνάτσος (Φιλοπρ. Σύλλογος Αγιασωτών) (Δεν κάνω συστάσεις εγώ ο μη Αγιασώτης, διότι είναι σα να λέμε «έλα πάππου μ’ να σ’ δείξου τα γουνιακάς σ’!), με θέμα : ΣΤΡΑΤΉΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΛΛΗΣ . Ένας πεζογράφος πρώτου μεγέθους. Από το σκώμμα στην πιο τραγική αίσθηση ζωής.

Β. Ακολουθεί η εισήγηση του Κώστα Καρατζά (απ’ τους στυλοβάτες των ΦΙΜΠΟΔ) με θέμα : Το λαϊκό Θέατρο και η περίπτωση του Στρατή Αναστασέλλη.

Για το ίδιο αντικείμενο θα μιλήσει και ο έτερος Φιμποδίτης (δικός σας αυτός!) Στρατής Βλαστάρης (ακούραστος εργάτης του ερασιτεχνικού θεάτρου).

Γ. Ακολουθεί η εισήγηση του Παναγιώτη Κουτσκουδή ( δύσκολα θα τα καταφέρναμε χωρίς την πληθωρική και ποιοτική δουλειά του), καθως και του Αναστάση Χατζηγιάννη, εκ μέρους του ΣΑΤΥΡΟΥ, με θέμα : «Η σάτυρα ως φωνή της λαϊκής συνείδησης. Η αγωνιστική διαδρομή μιας ανυπότακτης πένας».

Δ. Ακολουθεί η εισήγηση του Παναγιώτη Σκορδά, εκ μέρους του Αναγνωστηρίου Αγιάσου (κι εδώ αποφεύγω τις συστάσεις και ισχύει ρήση για του «Έλα πάππου μ’ να σ’ δείξου τα γουνιακά σ’…), με θέμα : «Στρατής Αναστασέλλης, ο Λαϊκός ζωγράφος»

Ε. Τώρα, η Θεατρική Ομάδα του Αναγνωστηρίου Αγιάσου, θα παίξει απόσπασμα από το ηθογραφικό σκέτς του τιμώμενου, με τίτλο «ΖΑΜΠΝΙΕΣ». Σκηνοθετεί : Η Μαρία Αϊβαλιώτη και παίζουν : Γιάννης Παπάνης, Γρηγόρης Λιγέλλης, Γεωργία Βίγλατζη, Σοφία Κουταλέλλη (ανεξάντλητη η θεατρική μηχανή της Αγιάσου!)

ΣΤ. Τώρα θα απολαύσουμε τα αγαπημένα σε όλους Σαντούρια του Αναγνωστηρίου της Αγιάσου, που θα παίξουν λεσβιακούς παραδοσιακούς σκοπούς. (Να προβλέψω, και χορευτικές εγέρσεις!…)

Κλείνοντας την όμορφη αποψινή μας εκδήλωση, (και αφού πρώτα – έστω κάπως ετεροχρονισμένα, σας ανακοινώσω ότι μαζί μας απόψε, βρίσκεται και ο γιός του τιμώμενου, και εξαιρετικός και σεμνός φίλος μας, Πολύδωρος Αναστασέλλης, που τον ευχαριστούμε για την παρουσία του), θέλω να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μας, για τη βοήθειά τους στην οργάνωση της εκδήλωσής μας, προς τους : Παναγιώτη Κορομηλά (βιντεομοντάζ), τον Παναγιώτη Γρηγορίου Ψαρρό (σκηνικά), την Αγγελική Πολιτάκη (αφήγηση, …Αγγελική, μας

έχεις χρεωθεί με 108, όπως λέγαμε στο Στρατό!), τον Νίκο Τσιριγώτη (επεξεργασία ήχου), τη Μυρσίνη Κουτσκουδή- Βουρλή (γραφιστικά), την Κατερίνα Κουτσκουδή – Βουρλή (προβολές), τον Δημοσθένη Γ. Σκλεπάρη και τον Δημήτρη Κλεάνθη Κορομηλά (φωτογραφίες – οι παπαράτσι της Αγιάσου!). Καθώς και τους φορείς : Αναγνωστήριο Αγιάσου, τον Καρναβαλικό Σύλλογο Ο ΣΑΤΥΡΟΣ, την Κοινότητα Αγιάσου, το Θεατρικό Εργαστήρι του Δήμου Μυτιλήνης, την ΑΜΚΕ Visit Agiasos (τεχνική υποστήριξη ), την ιστοσελίδα Lesvosnews.net (χορηγός επικοινωνίας), καθώς και όλα τα τοπικά ΜΜΕ (την ΕΡΤ, TV aiolos, TO NHSI.GR, ), για τη συνεχή προβολή και διαφήμιση της εκδήλωσής μας.

Τέλος, ευχαριστούμε και τη Δήμητρα Κούσκου και τη δ/νση του εξοχικού κέντρου του Κήπου της Παναγιάς, για την παραχώρηση του υπέροχου αυτού χώρου της εκδήλωσης και τη γενικότερη συνεργασία!

ΚΑΛΟ ΣΑΣ ΒΡΑΔΥ

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΑΣ

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 1

Στρατής Π. Αναστασέλης. Ένας πεζογράφος πρώτου μεγέθους. Από το σκώμμα στην πιο τραγική αίσθηση της ζωής.

Την προσφορά και το ταλέντο του Στρατή Αναστασέλη στην πεζογραφία, δεν την είχαμε γνωρίσει στην Αγιάσο και για το πλατύ κοινό, ήταν άγνωστη. Κι ας είχε παρουσιαστεί από το 1949 στα «Ελεύθερα Γράμματα» του Δημ. Φωτιάδη, τα οποία χαρακτηριστικά σημείωναν «Στον αναγνώστη κάνει εντύπωση εξόν από τα άλλα, η προσοχή στις λεπτομέρειες που χαρακτηρίζει κάθε γραφτό, του σχεδόν αγράμματου συγγραφέα». Κι ας είχε παρουσιαστεί μεταγενέστερα το 1961 από τις στήλες του σημαντικού και επιδραστικού μετεμφυλιακού περιοδικού, την «Επιθεώρηση Τέχνης», με τον τίτλο «Στρατής Αναστασέλης – ένας σατιρικός πεζογράφος – από το σκώμμα στην πιο τραγική αίσθηση της ζωής» και το οποίο περιοδικό, ας σημειώσουμε, απαγορεύτηκε από την πρώτη μέρα της Δικτατορίας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2

Γράφοντας ο Αναστασέλης από το 1932 μέχρι το 1941 περίπου, στον «Τρίβολο» του Στρατή Παπανικόλα, πότε ευθυμογραφήματα, πότε διηγήματα, πότε χρονογραφήματα, στο Αγιασώτικο ιδίωμα, τόσο λογοτεχνικά, μα κυρίως την εικόνα μιας κοινωνίας της εποχής, με τις ανάλογες κάθε φορά προεκτάσεις, ώστε να κλείνουν μέσα τους διπλωμένα και μεστά νοήματα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 3

Επίσης πρέπει να αναφέρουμε στην πεζογραφική του ενασχόληση, την τρίπρακτη ηθογραφία «Γοι ψόφ’», ένα έργο που είχε ξεπεράσει τα όρια της ηθογραφίας και που ήταν έργο με κοινωνική υπόθεση και με καθαρά ταξικές προεκτάσεις. Ας σημειώσουμε εδώ πως ο Θείελπις Λευκίας, ο εκδότης του «Ταχυδρόμου» της Μυτιλήνης, είχε αναλάβει τη μετάφρασή του στα Γαλλικά, που δυστυχώς όμως τον πρόλαβε ο θάνατός του.

Σε όλα του τα γραπτά, ακόμα και στα ευθυμογραφήματα, διακρίνουμε να υποβόσκει μια πικρία, μια ανθρωπιά, μια αναφορά στην κοινωνική αδικία, μια αναφορά στον αδύναμο, στον περιθωριακό, έτσι που το κωμικό στοιχείο να ζευγαρώνεται πετυχημένα με το τραγικό. Ας δούμε κάποια χαρακτηριστικά σημεία κι αποσπάσματα, για να δούμε ακριβώς τα παραπάνω χαρακτηριστικά.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 4

1. Σ’ ένα καθαρά αντιπολεμικό διήγημά του με τον τίτλο «Αχ μωρέ Κεμάλ», που αναφέρεται στις μάχες της Μικρασίας, διαβάζουμε «…κάθε φορά που μαθευόταν πως ο Στρατός μας κέρδιζε μια μάχη, σπαζοχόλιαζαν οι χωριανοί, κρατούσαν την ανάσα τους, καλόπιαναν το Θεό με παρακλήσεις, νηστείες και ψυχικά, για να ξεφύγουν απ’ την κακιά ώρα, απ’ το φαρμάκι που έρχεται από τη Μικρασία μέσα σ’ ένα φάκελο και γράφει πως πρέπει να ’ναι και περήφανοι από πάνω, για το σφαχτάρι που δώσανε στην πατρίδα». Πιο κάτω διαβάζουμε το σημείο που ο ταχυδρόμος πηγαίνει το φάκελο με το θλιβερό μαντάτο κάποιου σκοτωμένου, γράφει «…τόδωσε και δεν στάθηκε σαν άλλες φορές ν’ ακούσει τα καλά λόγια, να πάρει το ρεγάλο, τα συχαρίκια. Γυρίζοντας στη γωνιά του δρόμου, κοντοστάθηκε σαν το λατόμο που περιμένει να πάρει φωτιά το φουρνέλο. Σε λίγο ακούστηκαν τσιριξιές, φωνές βραχνές, ξεφωνητά».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 5

2. Σ’ ένα διήγημα συναντάμε καθαρά ψυχογραφικά και ψυχαναλυτικά στοιχεία, σε μια εποχή που έννοιες και πρακτικές, όπως της ψυχοθεραπείας και ψυχανάλυσης, ήταν άγνωστες στην Αγιάσο και όχι μόνο, περιγράφει ένα προβληματικό οικογενειακό περιβάλλον, στο οποίο μεγάλωνε ένα παιδί, με συνέπεια όταν φτάνει στη νεανική ηλικία και με αφορμή κάποια ερωτική του απογοήτευση, να παραλογίζεται σε όλη του τη ζωή. Διαβάζουμε «…γεννήθηκε μέσα σ’ ένα σπίτι που τρέχανε τα καλά και τ’ αγαθά, μα το καλό το είχε ακουστά. Έβλεπε τους γονείς του σα γάτα με το σκύλο να φαγώνονται, να χυμούν ο ένας πάνω στον άλλον, σαν πυρωμένες οχιές, και παρασφάλιζε η καρδιά του σαν στρείδι. Μόνο όταν ξέκοβε κι αντάμωνε τα μωρά της γειτονιάς, έβλεπε τον ήλιο στα μάτια τους και την καλοσύνη στα πρόσωπα των μανάδων. Και σαν άπλωνε καμιά το χέρι της να το χαϊδολογήσει, μυρμήδιζε το πετσί του κι έφτανε το μυρμήδιασμα τούτο, ως τα μέσα του.»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6

3. Σε μια εποχή που για τους ηλικιωμένους, τους ανήμπορους, τους ανθρώπους που λέμε «δεν είχαν στον ήλιο μοίρα», δεν υπήρχε καμιά πρόνοια, καμιά κοινωνική πολιτική, έτσι που η κατάληξη πολλές φορές ήταν η ζητιανιά. Σε κάποια διηγήματα του Αναστασέλη, εκδηλώνεται η ευαισθησία του γι’ αυτούς τους ανθρώπους, περιγράφοντας πώς μπλέκονται σ’ αυτές τις περιπτώσεις, έννοιες όπως της φτώχειας, της ντροπής, της αξιοπρέπειας. Διαβάζουμε και πάλι «- Ο Σουπάς (επίθετο) δεν είχε σακατλίκι εξόν τα γηρατειά του τ’ άραχλα και την πείνα που τον παρακίνησε να παραδώσει το κάστρο της περηφάνειας του. Απόθεσε το κορμί του το σκεβρωμένο πάνω στο πεζούλι, μπρος την εκκλησιά και κοιτούσε τον κόσμο που μπαινόβγαινε στολισμένος κι αστόλιστος. Πιο πέρα άλλοι ζητιάνοι νιαούριζαν παρακαλετά μ’ απλωμένα χέρια, κουτσοί κι αόμματοι, κατατρεγμένοι από λογιώ λογιών κακοπάθια. Κι όποιος τον έβλεπε και καταλάβαινε, απόφευγε να τον ελεήσει, γιατί τον ξέρανε, μα και το χέρι του ο Σουπάς, δεν τόλεγε να το απλώσει. Όσες φορές το δοκίμασε και τον τηρούσε κανείς, τόφερνε στα μουστάκια του κι έκανε να σκουπιστεί. Μέσα στο πέλαγος της ντροπής έπεσε και δεν μπορούσε να πάρει ακόμα την κρυάδα του. Ένας έκανε την αρχή και τούβαλε μια δραχμή στο χέρι. Την έσφιξε σαν αυτόν που πνίγεται. Κι ύστερα ρίξανε μέσα στη χούφτα του κι άλλη, ύστερα άλλη, ώσπου σάστισε κι άφησε καλούμα».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 7

Γενικά κάθε του πεζογράφημα, απεικονίζει κι αποδίδει κι ένα γεγονός από το οποίο βγάζουμε συμπεράσματα, κοινωνικά, ιστορικά κ.ά.

Χαρακτηριστικά υπάρχει ένα ευθυμογράφημα, το οποίο διαδραματίζεται στο χώρο που είμαστε τώρα. Γύρω στο 1935 παρουσιαζόταν στο κηποθέατρο της Παναγίας, η όπερα του Βέρντι «Ριγκολέτο». Ναι, στην Αγιάσο του ’35 οι Αγιασώτες παρακολουθούσαν όπερα. Στη διάρκεια λοιπόν της παράστασης, όπως διηγείται ο Αναστασέλης, στην απόλυτη σιγή και προσοχή των θεατών, κάποιος μιλά δυνατά, ενοχλητικά, οπότε ο διπλανός του τού τραβά ένα χαστούκι λέγοντας του «Ρε, έδγιου τσι σν Ακκλησιά ε μ’λούν», περιστατικό που μας φανερώνει την αντίληψη ενός λαϊκού ανθρώπου που σέβεται την τέχνη και τη θρησκεία εξομοιώνοντάς τες.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 8

Από τα λίγα αυτά δείγματα, ξεπηδά ένα γνήσιο, πηγαίο λογοτεχνικό ταλέντο, στο οποίο κυριαρχεί η βαθιά παρατηρητικότητα του ανθρώπινου είναι. Κι αυτό αποκτά μεγαλύτερη διάσταση, αν σκεφτούμε ένα βιοπαλαιστή ταξιτζή, που δημιούργησε όχι σε ώρες περισυλλογής, μα αντίθετα πάνω στις ώρες και στα διαλείμματα της δουλειάς του, πράγμα που του αποδίδει περισσότερη αξία και εκτίμηση.

Σωτήρης Βουνάτσος

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΩΤΗΡΗ ΒΟΥΝΑΤΣΟΥ

3-ΣΩΤΗΡΗΣ-ΒΟΥΝΑΤΣΟΣ

ΤΟ ΛΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗ ΑΝΑΣΤΑΣΕΛΗ –

(Καρναβάλι και Ερασιτεχνικό Θέατρο)

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ- εισήγηση Κώστας Καρατζάς

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το λαϊκό θέατρο είναι μια μορφή τέχνης που γεννιέται αυθόρμητα από τον ίδιο τον λαό, εκφράζοντας άμεσα τις ανάγκες, τις χαρές, τους προβληματισμούς και την καθημερινότητά του. Σε αντίθεση με το λόγιο ή το «ακαδημαϊκό» θέατρο, δεν απευθύνεται σε μια εκλεπτυσμένη ελίτ, αλλά είναι προσβάσιμο και κατανοητό από το ευρύ κοινό.

Ο Στρατής Αναστασέλλης είναι ένα κομμάτι του παγκόσμιου λαϊκού θεάτρου. Εντάσσεται σε αυτό παραδειγματικά και τεκμηριώνει καταστατικές θέσεις του λαϊκού θεάτρου όπως το περιγράφουν οι κορυφαίοι μελετητές του λαϊκού θεάτρου, από τις απαρχές του θεάτρου μέχρι σήμερα.

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ και ο Πήτερ Μπρούκ θεωρούν το λαϊκό θέατρο θεμέλιο του θεάτρου.

Το λαϊκό θέατρο μπολιάζει το σύγχρονο θέατρο και δημιουργεί τα αντισώματα που αποτρέπουν τη φθορά και της ύψη του.

Κύρια Χαρακτηριστικά του Λαϊκού θέατρου

Αυτοσχεδιασμός: Οι ηθοποιοί συχνά δεν ακολουθούν αυστηρό κείμενο.
Συμμετοχικότητα: Το κοινό γίνεται ένα με τους δημιουργούς.
Απλή Γλώσσα: Χρήση της καθημερινής, ζωντανής ντοπιολαλιάς.
Κοινωνική Σάτιρα: Διακωμώδηση της εξουσίας και των κακώς κειμένων.
Τυποποιημένοι Χαρακτήρες: Ήρωες με σταθερά, αναγνωρίσιμα γνωρίσματα.

Το Λαϊκό θέατρο είναι κατεξοχήν πολιτικό και σατιρίζει την εξουσία με τους παρακάτω τρόπους:

Αποδόμηση της Εξουσίας: Μετατρέπει τον φόβο απέναντι στον ισχυρό (πολιτικό, πλούσιο, δικαστή) σε γέλιο.
Φωνή των Ανίσχυρων: Δίνει βήμα στις κατώτερες κοινωνικές τάξεις που δεν έχουν άλλη πολιτική επιρροή.
Κοινωνική Εκτόνωση: Λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης για τη λαϊκή οργή και την αδικία.
Αντιστροφή των Ρόλων: Στη σκηνή, ο φτωχός και ο περιθωριοποιημένος καταφέρνουν πάντα να ξεγελάσουν τον ισχυρό.

Ιστορικά Παραδείγματα Πολιτικής Σάτιρας

Αρχαία Ελληνική Κωμωδία (Αριστοφάνης
Commedia dell’arte
Cabaret.
Ελληνικό Θέατρο Σκιών (Καραγκιόζης)
Νεοελληνική Επιθεώρηση

Η Άποψη των Θεωρητικών (Μπρεχτ και Μπαχτίν)

Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ πίστευε ότι η σάτιρα στο λαϊκό θέατρο δεν πρέπει απλώς να διασκεδάζει, αλλά να ξυπνά την πολιτική συνείδηση του θεατή, ώστε να θέλει να αλλάξει τον κόσμο.

Αντίστοιχα, ο θεωρητικός Μιχαήλ Μπαχτίν εισήγαγε την έννοια του «καρναβαλικού», όπου κατά τη διάρκεια της παράστασης οι κοινωνικές ιεραρχίες ανατρέπονται και ο λαός παίρνει συμβολικά την εξουσία.

Η Πολιτική Λειτουργία: Από τη Διασκέδαση στην Κριτική Σκέψη

Ο Μπρεχτ επαναπροσδιόρισε τον στόχο της λαϊκής σάτιρας και του λαϊκού θεάτρου:

Εναντίον της συναισθηματικής ταύτισης: Δεν ήθελε ο θεατής να κλαίει ή να συμπάσχει τυφλά με τον ήρωα (αστικό δράμα). Ήθελε τον θεατή ξύπνιο, κριτικό και αποστασιοποιημένο (η περίφημη «λειτουργία αποστασιοποίησης» ).
Ο λαϊκός άνθρωπος ως κριτής: Ο Μπρεχτ πίστευε ότι το λαϊκό κοινό είναι εξαιρετικά έξυπνο. Ήθελε τον θεατή να κάθεται αναπαυτικά, σαν να παρακολουθεί έναν αθλητικό αγώνα, να καπνίζει το πούρο του και να κρίνει τις πολιτικές και κοινωνικές αποφάσεις των χαρακτήρων στη σκηνή.
Το θέατρο ως εργαλείο αλλαγής: Το λαϊκό θέατρο του Μπρεχτ δεν προσφέρει απλώς φυγή από την πραγματικότητα, αλλά δείχνει ότι ο κόσμος μπορεί να αλλάξει μέσα από την ταξική συνειδητοποίηση και τη δράση.

Σύμφωνα με τον Ρώσο φιλόσοφο και θεωρητικό της λογοτεχνίας Μιχαήλ Μπαχτίν τα βασικά σημεία του λαϊκού θεάτρου περιλαμβάνουν:

Η προσωρινή κατάργηση της ιεραρχίας

Στο λαϊκό καρναβαλικό θέατρο, οι επίσημοι νόμοι, οι κοινωνικές τάξεις και οι θρησκευτικοί περιορισμοί αναστέλλονται. Ο φτωχός μπορεί να γίνει βασιλιάς και ο βασιλιάς να γελοιοποιηθεί.

Το «Καρναβαλικό Γέλιο»

Το γέλιο στο λαϊκό θέατρο, κατά τον Μπαχτίν, έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

Είναι καθολικό: Στρέφεται εναντίον των πάντων, ακόμα και των ίδιων των θεατών.
Είναι αμφίσημο: Ταυτόχρονα χλευάζει και γιορτάζει, θάβει το παλιό και γεννά το καινούργιο.
Είναι θεραπευτικό: Νικά τον φόβο απέναντι στο ιερό, το απαγορευμένο και την εξουσία.

Ο «Γκροτέσκο Ρεαλισμός» και το Σώμα

Ο Μπαχτίν τονίζει ότι το λαϊκό θέατρο δίνει τεράστια έμφαση στο σώμα και τις υλικές του ανάγκες (φαγητό, ποτό, σεξ, φυσικές λειτουργίες). Αυτό το ονομάζει Γκροτέσκο Ρεαλισμό.

Η κατάργηση του ορίου μεταξύ σκηνής και κοινού

Στο λαϊκό καρναβαλικό θέατρο δεν υπάρχουν παθητικοί θεατές. Όλοι συμμετέχουν. Το θέατρο δεν είναι κάτι που το «βλέπεις», αλλά κάτι που το «ζεις».

Συνοψίζοντας, για τον Μπαχτίν το λαϊκό θέατρο είναι η ζωντανή εναλλακτική λύση απέναντι στην επίσημη, σοβαρή και καταπιεστική κουλτούρα του κράτους και της εκκλησίας.

ΕΠΙΔΡΑΣΗ

Το δένδρο του Λαϊκού Θεάτρου ανέπτυξε πολλά κλαδιά και έδωσε καρπούς

Πολιτικό Θέατρο
Θέατρο πολιτικής Ακτιβιστικής δράσης
Θέατρο του Δρόμου
Cabaret και μουσικές παραστάσεις
Καρναβαλικές Παραστάσεις
Τσίρκο

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ – εισήγηση Στρατής Βλαστάρης

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 1

Όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες του λαϊκού θεάτρου τα συναντά κανείς στην περίπτωση του Στρατή Αναστασέλη. Τόσο στον καρναβαλικό του στίχο όσο και στα ποιήματα του, αλλά πρωτίστως στα θεατρικά του κείμενα. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι τα στιχουργήματα του Αναστασέλη ξεδιπλώνονται σαν θεατρικά μονόπρακτα με ανάλυση χαρακτήρων, με ήρωες βυθισμένους στις αντιφάσεις τους, με ιστορίες που εξελίσσονται και ολοκληρώνονται σταδιακά, σαν να παρακολουθούμε θέατρο επί σκηνής.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2

Να σημειώσουμε εδώ επίσης την θαυμαστή γλωσσοπλαστική του ικανότητα και το πλουσιότατο λεξιλόγιο της ντοπιολαλιάς του και το ασύστολο θράσος του που δεν χαρίζεται σε κανέναν. Ο λόγος του κυριολεκτικά σπάει κόκκαλα! Μέσα απ’ το στίχο του προβάλλει η εκτυφλωτική λάμψη της ολόγυμνης αλήθειας, της αλήθειας της «μαλώτιργιας», όπως τη λέει ο λαός μας. Δεν σκαμπάζει γρι από σεμνοτυφία. Αντίθετα είναι απερίφραστα αθυρόστομη. Περνά από ηλεκτροσόκ το μικροαστικό μας καθωσπρεπισμό.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 3

Ακόμα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι η υπεράσπιση της φτωχολογιάς, του αδικημένου, του καταφρονεμένου. Με τα φαρμακερά βέλη της σάτιρας του τοξεύει τους λογής δυνάστες και εκμεταλλευτές του λαού. Ξεσκεπάζει τις πλεκτάνες τους, τους περνά από λαϊκό δικαστήριο και καταδικάζει τα ανομήματά τους.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 4

Όπως αναφέρει ο Παναγιώτης Κουτσκουδής στο μνημειώδες δίτομο βιβλίο του «Το αγιασώτικο καρναβάλι. Οι ρίζες και η πορεία του στο διάβα του χρόνου.», «Μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, ξεπετιούνται καινούριοι λαϊκοί ποιητές. Είναι τα παλικάρια που γύρισαν από τα μέτωπα, οι μπαρουτοκαπνισμένοι, οι ξυπνημένοι. Θέλουν κάποια κοινωνική αλλαγή, επιζητούν τη δικαιοσύνη. Παράλληλα οι μικροί δοκιμάζουν τα φτερά τους για τα ποιητικά τους πετάγματα. Από τους λαϊκούς ποιητές αυτούς της περιόδου 1935-1940, τα επονομαζόμενα «καρναβαλέλια», το καρναβάλι μπήκε σε καινούρια φόρμα. Το τελετουργικό άλλαξε τόπους και χρόνο εμφανίσεων και το σημαντικότερο καθιέρωσε για εκφραστικό του όργανο την Αγιασώτικη ντοπιολαλιά.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 5

Απ’ τους πρώτους που γράψανε σάτιρα κείνη την εποχή ήταν ο Αλέκος Κυπριωτέλης, ο Βασίλης Βλαστάρης ή Βαγιάννας, ο Στρατής Αναστασέλης, ο Μενέλαος Καμάτσος, ο Μιχάλης Πασχαλιάς, ο Χαρίλαος Κορομηλάς, και άλλοι. Ο θρίαμβος των νέων φάνηκε καθαρά στα πρώτα «Βάλεια», διαγωνισμό που προκήρυξε το Αναγνωστήριο για την καλύτερη σάτιρα το 1938, τιμώντας το μεγάλο ευεργέτη του Ιδρύματος Θόδωρο Κουκουβάλα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6

Ο Στρατής Αναστασέλης έγραψε την εμβληματική σάτιρα «Ο περιηγητής», που εκφώνησε ο πρωτοεμφανιζόμενος τότε Μιχάλης Πασχαλιάς, την Καθαρή Δευτέρα 7 Μάρτη 1938. Αξίζει να επισημάνουμε ότι βρισκόμαστε στην εποχή της δικτατορίας του Μεταξά. Παρόλα αυτά, ο καρνάβαλος δεν φιμώνεται. Βγάζει στη φόρα τ’ άπλυτα όλων αυτών που διαφέντευαν τότε τις τύχες του χωριού και των ανθρώπων του.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 7

Το 1939 ο Μιχάλης Πασχαλιάς εκφωνεί άλλη μια υπέροχη σάτιρα του Στρατή Ανασταστέλη. Η Ελλανόδικος Επιτροπή του Αναγνωστηρίου τού απένειμε παμψηφεί το πρώτο βραβείο. Ο «Τρίβολος» παραθέτει απόσπασματά της και σχολιάζει: «Αυτή είναι η σάτιρα του Πασκαλιά, που αν πιστέψουμε τις κακές γλώσσες, οφείλεται σε συνεργασία του κ. Στρατή Αναστασέλη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 8

Δε δυσκολευόμαστε καθόλου να τις πιστέψουμε. Μες στη σάτιρα του Πασκαλιά υπάρχουνε στίχοι και παρομοιώσεις καθαυτό Αριστοφάνειες, που μόνο το εξαιρετικό και μοναδικό σ’ όλη την Ελλάδα σατιρικό ταλέντο του κ. Αναστασέλη μπορεί να μας χαρίσει. Το πως λείπει απ’ το χωριό του δεν έχει καμιά σημασία. Τα χέρια του μπορεί να κρατούν το βολάν των λεωφορείων της Πάουερ, μα η ουρά του φτάνει παντού.»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 9

Το 1944 τερματίζεται ο πιο ολέθριος πόλεμος που γνώρισε η ανθρωπότητα. Αν και οι εκδηλώσεις της Αποκριάς γίνονται πριν ακόμα φύγουν οι Γερμανοί κατακτητές από το νησί μας, ο καρνάβαλος αφήνει σαφείς αιχμές εναντίον τους και προδιαγράφει την αναπόφευκτη ήττα τους. Παράλληλα, ξεσπαθώνει ενάντια στη μεταξική δικτατορία και στους φαλαγγίτες, αλλά και ενάντια στους μαυραγορίτες που θησαύρισαν πίνοντας το αίμα του λαού την περίοδο της πείνας και της Κατοχής.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 10

Σε τετράδιο του αρχείου του Στρατή Π. Αναστασέλη, στην ετικέτα του οποίου γράφει «Καρνάβαλος. Αποκρηές του 1944 επί Γερμανοκατοχής», απαριθμούνται τα παρακάτω καρναβάλια κείνης της χρονιάς, των οποίων τους στίχους έγραψε ο Στρατής Π. Αναστασέλης:

Φαλαγγίτ’ς (απαγγελία Γρηγ. Εμβάλωμας ή Σαρίκ)
Ινκουτσύρ’ς (απαγγελία Στρατή Βέτσικα)
Κουμσού (απαγγελία Στρατή Τοπαλή)
Καρναβαλέλ’ (απαγγελία Χατζηχρυσάφης, Χατζής)
Δίκη (απαγγελία Σ.Βέτσικα- Εμβάλωμα)
Καρναβαλομαχία (Βέτσικας-Σαρίκ-Τοπαλής με Γεωργαλά)

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 11

Το 1945 ο Στρατής Αναστασέλης γράφει για το Καρναβάλι της Αγιάσου τη σάτιρα «Χίτλερ – Μουσολίνι». Την τελευταία Κυριακή την απάγγειλαν στη Μυτιλήνη ο Στρατής Δελόγκος (Χίτλερ) και ο Α.Χατζηπαυλής (Μουσολίνι). Στην Αγιάσο την Καθαρή Δευτέρα ο Γιάννης Ακριβλέλης (Χίτλερ) και ο Προκόπης Αλτιπαρμάκης (Μουσολίνι).

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 12

Την Καθαρή Δευτέρα, 21 Φεβρουαρίου 1966, στην Πλατεία του Σταθμού Λεωφορείων Αγιάσου παρουσιάστηκε η σάτιρα «Σεληνόπλοιο» του Στρατή Π. Αναστασέλη με εκφωνητή το Στρατή Δελόγκο. Είναι μια από τις πιο αντιπροσωπευτικές καρναβαλικές σάτιρες όλων των εποχών.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 13

Στο αρχείο του Στρατή Αναστασέλη, που παραδόθηκε από τη χήρα του Ευαγγελία στο Αναγνωστήριο Αγιάσου, βρέθηκε τυπωμένο σε χαρτάκι το σατιρικό του ποίημα στη ντοπιολαλιά, με τίτλο «Προυσιλήνουσ’». Η έμπνευσή του, ως φαίνεται, δεν εξαντλήθηκε στις 122 στροφές της σάτιρας του «Σεληνόπλοιου».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 14

Την Καθαρή Δευτέρα, 13 Μαρτίου 1967, στην Πλατεία Αγοράς Αγιάσου εμφανίστηκε «Το Μαντείο των Δελφών», των Παναγιώτη Ταμβάκη, Παναγιώτη Καλατζή, Παναγιώτη Ζουμπουλή, Παναγιώτη Αϊβαλιώτη. Σκηνικά Γιάννη Χατζηγιάννη. Τη σάτιρά της συνυπέγραψαν τρεις από τους κορυφαίους Αγιασώτες σατιρογράφους: Ο Στρατής Π. Αναστασέλης, ο Βασίλης Βαγιάνας και ο Μενέλαος Καμάτσος.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 15

Το «Μαντείο των Δελφών» έμεινε ιστορικό, γιατί πολλοί στίχοι του έχουν διαχρονική αξία και σατιρίζουν ακόμα και την εποχή μας (όπως αυτοί για το λάδι, για το Κυπριακό, για τον πόλεμο στο Βιετνάμ κ.ά.).

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 16

Εκτός όμως από το παραδοσιακό Αγιασώτικο Καρναβάλι, σημαντική ήταν η παρουσία και η προσφορά του Στρατή Αναστασέλη και στο ερασιτεχνικό θέατρο, το οποίο ως γνωστόν ήκμασε στην Αγιάσο ήδη από το τελευταίο τέταρτο του 19^ου αιώνα. Ανατρέχοντας στο αρχείο του Αναγνωστηρίου Αγιάσου, του οποίου διατέλεσε αντιπρόεδρος από 28/7/1935 μέχρι και 25/7/1937, καταγράψαμε τις παρακάτω συμμετοχές του:

– 12/7/1936: Παίζει στην ερασιτεχνική θεατρική παράσταση «Το χαλασμένο σπίτι». Δράμα του Σπύρου Μελά σε σκηνοθεσία Χριστόφα Χατζηπαναγιώτη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 17

– 29/8/1937: Συμμετέχει ως ηθοποιός στις ερασιτεχνικές παραστάσεις των θεατρικών έργων «Οι δύο λοχίαι», μυθιστορηματικό δράμα του Μποντουέν ντ’ Ομπινί, και «Ανησυχίαι πενθερού», μονόπρακτη κωμωδία, διασκευή του Νικόλαου Ι. Λάσκαρη από το γαλλικό έργο του Ευγένιου Λαμπίς, που παίχτηκαν στον Κήπο της Παναγίας, σε σκηνοθεσία και διδασκαλία Χριστόφα Χατζηπαναγιώτη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 18

– 1938: Παίζει στα θεατρικά έργα: «Το στοιχειό του Πύργου», δράμα του Φραγκίσκου Γκρίλπαρτσερ, και «Δάνεισέ μου τη γυναίκα σου», κωμωδία του Μανόλη Κορρέ, που παίχτηκαν στον Κήπο της Παναγίας Αγιάσου. Η ίδια παράσταση με το δράμα «Το στοιχειό του Πύργου», δόθηκε τον Οκτώβριο του 1938 και στην Αγία Παρασκευή Λέσβου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 19

– 1939: Η εμβληματική τοπική επιθεώρηση «Γη Μυτιλήν’ μας» (η οποία αποτέλεσε τη βάση και την έμπνευση για μεταγενέστερες διασκευές και παραλλαγές όπως το «Η Μυτιλήν’ μας… ένα τρανό χουριό») ανέβηκε στη θεατρική σκηνή αρχικά το 1939. Γράφτηκε ειδικά για τη μεγάλη Λεσβιακή Έκθεση του 1939 που πραγματοποιήθηκε στη Μυτιλήνη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 20

Τα κείμενα εκείνης της ιστορικής περιόδου και των μετέπειτα σατιρικών εκδόσεων/επιθεωρήσεων (όπως ο θρυλικός «Τρίβολος» και η κατοπινή «Αφαλουτρυπίδα») συνδέθηκαν άρρηκτα με τη «χρυσή τριάδα» της λεσβιακής σάτιρας και ντοπιολαλιάς: τον Στρατή Παπανικόλα (που θεωρείται ο πατριάρχης της έμμετρης σάτιρας στο νησί), τον Στρατή Π. Αναστασέλη και τον Αργύρη Αραβανόπουλο.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 21

Η αυθεντική παράσταση του 1939 είχε ντυθεί μουσικά από τον Κλεάνθη Μυρογιάννη, ενώ τα σκίτσα και η οπτική επιμέλεια ανήκαν στον Μίλτη Παρασκευαΐδη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 22

– 18/9/1944: Στον Κήπο της Παναγίας ανεβαίνει η τρίπρακτη ηθογραφία «Γοι ψόφ’» του Στρατή Αναστασέλη. Έπαιξαν μέλη του Αναγνωστηρίου και του Ερασιτεχνικού Ομίλου Αγιάσου. Σκηνοθεσία και διδασκαλία Στρατή Αναστασέλη. Συμμετείχε η λαϊκή ορχήστρα των αδερφών Ρόδανου.

– 20 με 30/9/1944: Η παράσταση του έργου «Γοι ψόφ’» του Στρατή Αναστασέλη παίζεται και στην αίθουσα του «Ορφέα» Μυτιλήνης και τα έσοδα των παραστάσεων (7.000 οκάδες λάδι) δόθηκαν για την ενίσχυση των σεισμοπαθών της Κλειούς Λέσβου.

Η παράσταση επαναλήφθηκε στην Αγιάσο στις 8 Οκτωβρίου 1944.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 23

– 23/4/1957: Ερασιτεχνική θεατρική παράσταση με το μονόπρακτο του Στρατή Αναστασέλη «Ζαμπ’νιές», γραμμένο σε Αγιασώτικη, Πλωμαρίτικη και Μυτιληνιά ντοπιολαλιά. Σκηνοθεσία Χριστόφα Χατζηπαναγιώτη και Χριστόφα Κανιμά. Το σκετς γράφτηκε με αφορμή το ιατρικό συνέδριο που έγινε στη Μυτιλήνη το 1957 και ανέβηκε στη σκηνή του Ε.Φ.Ο. Μυτιλήνης «Το Μπουρίνι».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 24

Επίσης στις 1/8/1982: Οι «Ζαμπνιές» παρουσιάζονται από το Αναγνωστήριο Αγιάσου στην Γιορτή Ούζου που έγινε στο Πάρκο της Επάνω Σκάλας Μυτιλήνης

– 26/5/1990: Στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης το Αναγνωστήριο Αγιάσου παρουσίασε εκδήλωση – προσφορά στις χαμένες πατρίδες με σμυρναίικα τραγούδια από την Παιδική του Χορωδία και με το ηθογραφικό σκετς του Στρατή Π. Αναστασέλη «Ζαμπνιές» από το Καλλιτεχνικό του Τμήμα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 25

– 20/9/1998: Ο Σύλλογος Αγιασωτών Μυτιλήνης «Η Αγία Σιών» και το Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξη» συνδιοργάνωσαν στο κινηματοθέατρο του Αναγνωστηρίου τιμητική εκδήλωση στον συγγραφέα Στρατή Αναστασέλη, για την πολύχρονη πολιτιστική προσφορά του, με ομιλίες, απαγγελία σατιρικών ποιημάτων του, και παράσταση του ηθογραφικού σκετς «Ζαμπνιές» του τιμώμενου, σε σκηνοθεσία Παναγιώτη Σουσαμλή.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 26

Αυτή ήταν πολύ συνοπτικά η παρουσία του τιμώμενου στο Αγιασώτικο Λαϊκό Θέατρο. Δείγματα της γραφής του θα ακούσετε στη συνέχεια της εκδήλωσης. Δίκαια θεωρείται ένας από τους κορυφαίους χειριστές του λεσβιακού ιδιωματικού λόγου, ευφυής σατιρικός ποιητής και εκλεκτός διάκονος της πλούσιας λαογραφικής μας παράδοσης, την οποία μάλιστα διέσωσε μέσα από το συγγραφικό του έργο. Θα τον θυμόμαστε πάντα με ευγνωμοσύνη για όσα απλόχερα μας πρόσφερε.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΤΖΑ

5-ΚΩΣΤΑΣ-ΚΑΡΑΤΖΑΣ

Στρατής Π. Αναστασέλης.

Η σάτιρα ως φωνή της λαϊκής συνείδησης:

Η αγωνιστική διαδρομή μιας ανυπότακτης πένας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 1

Π. Ο αείμνηστος Στρατής Πολυδώρου Αναστασέλης, ο Θεόφιλος της ελληνικής πεζογραφίας, όπως αποκαλέστηκε, έχει ήδη τιμηθεί πολλές φορές και από πολλούς φορείς. Στις εκδηλώσεις αυτές δόθηκε έμφαση στο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό του έργο. Εμείς σήμερα θα αναδείξουμε μια άλλη πλευρά του Αναστασέλη, παρουσιάζοντας ψηφίδες του ποιητικού του έργου, με έμφαση την κοινωνικοπολιτική σάτιρα, κάνοντας παράλληλα στάσεις στην αγωνιστική του διαδρομή. Μια πλευρά του, η οποία συνήθως μένει αθέατη, σαν τη σκοτεινή μεριά του φεγγαριού, αν και αντικατοπτρίζει τον χαρακτήρα, την ιδεολογικοπολιτική συγκρότηση, τη στάση ζωής του τιμώμενου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 2

Α. Ξεκινάμε λοιπόν την ιστορική μας περιδιάβαση. Το 1935 μια παρέα αριστερών νεολαίων με πρωτοπόρους τους Στρατή Αναστασέλη, Όμηρο Κοντούλη, Θεόφραστο Γέρου, Ηλία Κουφέλη πήρε την πρωτοβουλία και ξαναλειτούργησε το ιστορικό σωματείο Αναγνωστήριο Αγιάσου «Η Ανάπτυξη», που το είχαν κλείσει οι αντιδραστικές-σκοταδιστικές δυνάμεις του χωριού χαρακτηρίζοντάς το Βενιζελοκομμουνιστικό κέντρο. Ο Στρατής εκλέγεται στο Δ.Σ. του σωματείου και παίρνει το αξίωμα του αντιπροέδρου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 3

Ξημερώνει όμως η 4η Αυγούστου 1936 και πλακώνει η βασιλομεταξική δικτατορία, κατά τη διάρκεια της οποίας τοπικοί παράγοντες κατηγορούν τα φιλοπρόοδα μέλη του ιδρύματος για ανατρεπτική δράση, αλλά μετά από ανακρίσεις εκδίδεται απαλλακτικό βούλευμα. Την εποχή αυτή αφαιρούνται από τη βιβλιοθήκη αρκετά και πολύτιμα βιβλία, μερικά από τα οποία ρίχνονται στην πυρά κατά το πρότυπο των μισαλλόδοξων ναζιστικών μεθόδων.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 4

Π. Επί Μεταξά, όντας καταζητούμενος, κρυβόταν στον μπαξέ του παππού του στους Αγίους Αναργύρους Ασωμάτου. Τελικά συλλαμβάνεται ως κομμουνιστής και φυλακίζεται, προοριζόμενος για εκτόπιση. Το Δ.Σ. του Αναγνωστηρίου, σε ένδειξη συμπαράστασης, με την υπ’ αρ. 61/9-8-1936 απόφασή του αναβάλλει την προγραμματισμένη χοροεσπερίδα του, «διότι εἶναι λυπηρὸν καὶ ἀνάρμοστον νὰ διασκεδάζουν τὰ μέλη τοῦ ἱδρύματος καὶ τὴν ἴδια στιγμὴ νὰ εὑρίσκεται στὰ κρατητήρια ἕνα ἀπὸ τὰ ζωντανότερα αὐτοῦ στοιχεῖα, τὸ ὁποῖον τυγχάνει νὰ εἶναι καὶ ἀντιπρόεδρος αὐτοῦ». Ταυτόχρονα αποστέλλει τηλεγράφημα στην Στρατιωτική Διοίκηση Νήσων Αρχιπελάγους: Διοίκησις Ἀναγνωστηρίου Ἁγιάσου «Ἀνάπτυξις», συνελθοῦσα ἐκτάκτως ἐπὶ συλλήψει ἀντιπροέδρου Εὐστρατίου Π. Ἀναστασέλλη, ἐκφράζει βαθείαν θλίψιν δι’ ἀνέλπιστον γεγονός, ὑποβάλλει θερμοτάτην παράκλησιν ἐνεργηθῇ λεπτομερὴς ἐξέτασις ὑποθέσεως καὶ ἀνασταλῇ ἡ ἐκτόπισις. Τυγχάνει προστάτης οἰκογενείας πολυμελοῦς καὶ νομοταγὴς πολίτης. Κακῶς συμπεριελήφθη μεταξὺ ἐκτοπιστέων.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 5

Α. Το 1940 θα βρεθεί στην Αλβανία, για να πολεμήσει τον ιταλικό φασισμό που επιβουλεύτηκε την πατρίδα μας, υπηρετώντας ως λοχίας στη Μοίρα αυτοκινήτων, εκτελώντας παράλληλα χρέη γραφέα του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, ο οποίος μάλιστα τον μνημονεύει σε βιβλίο που έγραψε για το αλβανικό μέτωπο.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 6

Βιώνει τα ιστορικά γεγονότα μαχόμενος στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Αρκετά στοιχεία για τη συμμετοχή του στον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940-’41 προκύπτουν από το προσωπικό του ημερολόγιο, που τηρούσε από 28/10/1940 μέχρι και 4/5/1941. Στην πρώτη σελίδα του γράφει:

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 7

«28.10.’40. Τ’ ἄκουγα καὶ μοῦ φαινόταν περίεργο πῶς μποροῦν νὰ κάνουν πόλεμο οἱ ἄνθρωποι τοῦ 1940. Κι ὅμως ἦρθε ἡ μέρα τούτη κι ὅσο νἄ ’μουνα ἐνάντιος στοὺς πολέμους τώρα βρίσκω πὼς δὲν μπορεῖ ἀλλιῶς νὰ γίνῃ, μιὰ κι ἄθελά μας τραβιόμαστε στὸ μακελειὸ ἀπ’ ἕνα τρελὸ κακοῦργο, τὸ φασίστα ποὺ σὰν ὕαινα κόλλησε στὸ ψοφίμι τῆς Εὐρώπης, ὁ ἀρχιρεκλαμαδόρος, τὸ αἴσχος ποὺ λέγεται Μπενίτο Μουσολίνι. Ἔτσι κι ἐγώ, κοντὰ σ’ ὅλα τὰ νιάτα, ντύθηκα στὸ χακὶ κι ἀρχίζω τὴ ζωὴ τοῦ φαντάρου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 8

Ὥς τὶς 25/11/’40 εἶμαι στὴ δύναμη τῆς Μοίρας Μυτιλήνης. Περνῶ καλὰ ἀνάμεσα σ’ ανθρώπους ποὺ γνωρίζω κι ὕστερα εἶμαι κοντὰ στ’ ἀδέρφια μου Μαριάνθη, Μῆτσο καὶ Γιωργίτσα. Ὁ Ἀντώνης, ὁ ἀδερφός μου, βρίσκεται στὸ μέτωπο, ὁδηγός σὲ αὐτοκίνητο τοῦ στρατηγοῦ Ραζῆ.»

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 9

Π. Στις ανάπαυλες του πολέμου εύρισκε το κουράγιο να αλληλογραφεί με τα αγαπημένα του πρόσωπα, κάνοντας στίχο τις εμπειρίες του. Ακολουθεί ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτής της έμμετρης αλληλογραφίας, που διέσωσε ο ανεπανάληπτος «Τρίβολος».

Μη χουλιάγ’ς

Μο χαρά ’μι πάλι, γκ’μπάρι, πα στου μ’λάρ’ π’ μ’ δώκαν του κ’τσό

«Πίσου, δε φουβούμι, Χάρι, εμ δαγκάνου γω, εμ κλουτσώ!»

Πήρι του μυαλό μ’ αγέρα τσ’ ε ξέρου πλια χουρατά

παίζουμι γι’ Έλλην’ τ’ φλουγέρα τσι γι’ ουχτρός παθαίν’ χατά.

Μι του Μάνιχερ σ’μαρίζου τσ’ ούλου ρίχτου ντουμπλιδιές

σα τα στάχια γω τ’ς θιρίζου τ’ς Ιταλοί τ’ς παλιαθρουπιές.

Άκ’σι παλαβάδα π’ ν είχαν, μες σ’ν Ιλλάδα να μπλουχτούν!

Αμ πουλύ που του πιτύχαν! Στου γιαλό θα πιταχτούν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 10

Α. Παρά την ηρωική αντίσταση και την εν συνεχεία σαρωτική αντεπίθεση του ελληνικού στρατού εναντίον του ιταλικού φασισμού, ένας άλλος εχθρός, πολύ αγριότερος και ισχυρότερος, επιτέθηκε στην Ελλάδα. Κάτω από την πίεση των σιδερόφρακτων ναζιστικών στρατιών το μέτωπο καταρρέει και οι Έλληνες μαχητές επιστρέφουν στη γενέθλια γη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 11

Όταν ηχεί το εθνεγερτικό σάλπισμα του ΕΑΜ, ο Στρατής στρατεύεται στην Αντίσταση. Γίνεται μέλος της Τοπικής Επιτροπής Αγιάσου του ΕΑΜ και ύστερα στέλεχος της Οργάνωσης στη Μυτιλήνη.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 12

Ο αείμνηστος δάσκαλος Απόστολος Αποστόλου, αναφέροντας τους Αγιασώτες αντιστασιακούς, γράφει: «…Ανάμεσα σ’ όλους αυτούς ξεχώριζε με το κέφι του, το σπινθηροβόλο πνεύμα και την αγωνιστικότητα του ο Στρατής Αναστασέλλης, ο ποιητής αυτοκινητιστής, η Γιαπρακάδινα του Τριβόλου…».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 13

Π. Αρχές του 1944. Οι εξελίξεις στα διάφορα μέτωπα του πολέμου δείχνουν καθαρά πως το ναζιστικό θεριό είναι πια θανάσιμα λαβωμένο. Στην Αγιάσο το κλίμα ζεσταίνεται από τις Αποκριές κείνης της χρονιάς. Ο καρνάβαλος προφητεύει το τέλος του φασισμού και τον ερχομό της λευτεριάς, πυρώνοντας τις παγωμένες καρδιές των ανθρώπων και θεριεύοντας τις ελπίδες. Την Καθαρή Δευτέρα, 28/2/1944, ο Στρατής με τη σάτιρα του «Οινκουτσύρ’ς» μαστιγώνει αλύπητα τους φαλαγγίτες του Μεταξά και προπαντός τους μαυραγορίτες.

Για μιαν ουκά παλιουνταρί λουγιάζ’ α βγάλ’ του πάτου σ’

αμ φταίβγιν τα τσιφάλια σας τσι τ’ κιρατά του κράτους.

Σκουτώνουμι στου πόλιμου έφτοι π’ δε μας πειράξαν

τσ’ έδγιου στιμέρνουμι τ’ς ρουφιάν’ π’ σα βδέλις μας ξιμάξαν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 14

Καλά πια μας, αμ τα μουρά, φτα δε τα σπλαχνιζόντι;

Δε βλέπιν άλλου τίπουτα, μο χ’λιάρ’κα να στ’βαζόντι.

Βάζιν μες σ’ ένα μαγαζί καμπόσα παλιαρ’βίθια

σα Χάρ’ στικόντι μι τ’ ζ’γαριά σ’ φτουχουλουγιάς τα στήθια.

Ανάλις παλιουφουβ’τσιαροί παίρνιτι μπρος σ’ κουπέλις

τσι δε μπορείτ’ α πνίξιτι καμπόσις παλιουβδέλις.

(…) ’Τοιμάσιτι κουμμάτ’ σαπούν’ όσ’ έχιτ’ αμαρτίγια

να κριμαστείτι, μια φουνή, όξ’ απ’ Καφινταρίγια.

Πριν να γινεί γιου πόλιμους δεν είχαν τα θαφ’κά ντουν

τσι τώρα ποίκαν προυνουμή τσι γίν’καν ούλα θ’κά ντουν.

Παντρέψαν κόρις άχουλα, χτίσαν γιαπιά τσι ντάμια

τσι σα χαμ’λώσιν σ’ν ακκλησιά, χουρταίνιν τα ικράμια.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 15

Α. Στη συνέχεια ο ποιητής παρομοιάζει πολύ πετυχημένα την πατρίδα μας μ’ ένα ετοιμόρροπο σπίτι (γιατί έτσι το κατάντησε η βασιλομεταξική δικτατορία και η τριπλή φασιστική κατοχή) και καλεί τον κάλφα (ΕΑΜ) να το ξαναχτίσει απ’ την αρχή πάνω σε νέες βάσεις, για να γίνει ο λαός νοικοκύρης στον τόπο του.

Μούδρα είνι πλια του σπίτ’ μας, χτίσ’μου θέλ’ ’πί τσινουργίς

έλα κάλφα, δώσ’ τα χνάρια, μάνι – μάνι, μην αργείς.

Γιατί τρίζ’ απ’ τα θιμέλια, έτσ’ α ποίσ’, θα μας πλακώσ’,

βάλι του λουστό τσι χάλα τσ’ ας μη θέλιν τσι καμπόσ’.

Να γινούμι πλια σακμπήδις στου μικιάν μας σαν αθρώπ’

γι’ αύτου δα σκουτών’ντι κ’βάρα μες σ’ Ρουσία τσι σ’ν Ιβρώπ’.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 16

Π. Στις 28 Μαρτίου 1944 οι Γερμανοί χτυπούν την Αγιάσο. Το μπλόκο θα έχει ως συνέπεια τρεις νεκρούς, αρκετούς τραυματίες και πολλούς συλληφθέντες. Ο Αναστασέλης, που βρέθηκε εκεί θέλοντας να δει το νεογέννητο γιο του, θα κυνηγηθεί, θα καταφύγει στο βουνό, και θα περάσει στην παρανομία ως την απελευθέρωση. Κάτω από μια ελιά και στο γόνατο, μέσα σε 15 μέρες γράφει το πρώτο του θεατρικό έργο «Γοι ψόφ’», που όταν αργότερα θα το μεταγλωττίσει στην καθομιλουμένη θα το ονομάσει «Οι ψοφοπείνες», δηλαδή οι καταφρονεμένοι.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 17

Στις 10/9/1944 οι ναζί κατακτητές φεύγουν από τη Λέσβο και την απελευθέρωση του νησιού ακολουθεί η περίοδος της Εαμικής Λαϊκής Εξουσίας, που κράτησε ως το Μάη του ’45. Με την υποστήριξη της ΕΠΟΝ, που πρωτοστατεί στα πολιτιστικά δρώμενα του Αναγνωστηρίου Αγιάσου, στις 18/9/1944 δίνεται η πρώτη παράσταση του έργου «Γοι ψόφ’» στον Κήπο της Παναγίας, που παίχτηκε όλο το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτέμβρη στη Μυτιλήνη και ξαναπαίχτηκε τον Οκτώβρη στην Αγιάσο, στο πλαίσιο ενός κύκλου διαφωτιστικών μαθημάτων, παραστάσεων και ομιλιών, μεταξύ των οποίων και αυτή του Στρατή Αναστασέλη με θέμα «Οι συκοφάντες».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 18

Μετά την απελευθέρωση ο Στρατής θα ξανακάνει την εμφάνιση του στα γράμματα μέσα από τις στήλες της εφημερίδας “Ελεύθερη Λέσβος”, οργάνου της Ν.Ε. Λέσβου του ΕΑΜ. Η πρώτη του δημοσίευση θα ’ναι στις 24 Νοέμβρη του ’44. Έκτοτε και πολύ συχνά – φύλλο παρά φύλλο – θα δημοσιεύσει στη στήλη “Σοβαρά κ’ αστεία” 162 σατιρικά ποιήματα, μέχρι και το φύλλο τις 11ης Μάρτη του ’47, στα οποία σχολιάζει την τοπική, εθνική και διεθνή πολιτική επικαιρότητα. Το επόμενο – στις 12 Μάρτη ’47 – θα ’ναι το τελευταίο, αφού η εφημερίδα σταματά την έκδοσή της μετά από απόφαση του Τοπικού Στρατοδικείου Μυτιλήνης. Πολλά από τα σατιρικά αυτά ποιήματα έχουν ξαναδημοσιευθεί στις συλλογές «βλουτίνα γιαπρακάδινα» και «Ανάστα ο Λαός». Τα περισσότερα όμως δεν έχουν ξαναδεί το φως της δημοσιότητας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 19

Α. Με το επόμενο σατιρικό του ποίημα, γραμμένο τις επικές μέρες των Χριστουγέννων του 1944, όταν σύσσωμος ο λεσβιακός λαός βροντοφώναξε στους εγγλέζους αποικιοκράτες το θρυλικό «Go back», ο Στρατής δίνει το αγωνιστικό του παρόν στα Μπλόκια, όπου δοκιμάστηκε η αντοχή ενός ανυπότακτου λαού, που θέλησαν ξανά να τον σκλαβώσουν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 20

Έδγιου θα κάτσου (Προπαραμονή Χριστουγέννων, 23/12/1944)

Γοι καμπάνις του βουγίξαν τσι του πήραν τα χουνιά.

Τσ’νήσαμι παραμουνιάτ’κου μαζουμέν’ μες στου χιουνιά.

Ούλα τα χουριά χαμ’λώναν, σα πουτάμια στου γιαλό.

Ούλ’ μας είχαμ’ ένα στόμα, μια καρδιά τσ’ ένα μυαλό.

Ήρταν μπουγιαντ’σμένις μούρις να μας πήσιν κατουχή.

Τσι θαρρούσαν π’ς θα φουβ’θούμι του κρυγιώμα τσι τ’ βρουχή.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 21

Ρουμανιάσαν τα σουκάτσια τ’ς Μυτιλήν’ς για μια βραδιά,

απί τσ’κούρια, τσιφτιδέλια, γιαταγάνια τσι σπαθιά.

(…) Νύπνους ε μας κόλλα τ’ νύχτα, γιατί κάναν δουκιμές

να’ βγιν. Φύλαγα στα Μπλόκια, στέκουμ’ σα μπιτόν αρμές.

Έδγιου, βρε διμόν’, θα κάτσου πας στα Μπλόκια μι τ’ ασκέρ’.

Σα δε ξικουμπ’στείτι ’π’ έδγιου, θα μας έβρ’ του καλουτσαίρ’.

Μο τ’ Ζουρμπάδινα που θώργιουμ’, ουγδουντάρα στου πλιβρό μ’,

έπιφτα σ’ φουτιά να σώσου του νησί μας απί τ’ς βρώμ’.

Κ’βάρα φιλινάδις ποίκα, Καστρινές τσ’ απ’ τα χουριά,

γιατί φάγαμι αντάμα του φαρμάτσ’ τσι του βουριά.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 22

Π. Όμως, μετά τα θριαμβευτικά «Χριστούγεννα του 1944» της Μυτιλήνης, τα πράγματα δεν είναι πια ίδια. Η ήττα του ΕΛΑΣ στην Αθήνα, η Συμφωνία της Βάρκιζας, η κατάλυση των λαϊκών αρχών, τα πολιτικά πάθη, η ατιμωρησία των δωσίλογων, οι διωγμοί, στην ημερήσια διάταξη. Οι δημοσιεύσεις του Αναστασέλη στην εαμική εφημερίδα, έμμετρες και πεζές, του στοίχισαν την απόλυση απ’ την Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος, όπου είχε υπηρετήσει δυο χρόνια περίπου ως αποθηκάριος και εκπαιδευτής. Μάλιστα, με κάποια δικαιολογία, κρατήθηκε χωρίς δίκη, δυόμιση μήνες στα κρατητήρια της αστυνομίας. Στην συμπλήρωση ενός χρόνου από την απελευθέρωση του νησιού (10/9/1945), ο Στρατής τραγουδά με πίκρα:

Ένας χρόνους κ’βάρα μέρες, Λιφτιργιούδα, Λιφτιργιά,

που σι βάλαν στα μπουντρούμια τσι ξιχάσαν τα κλειδιά.

Λιφτιργιούδα μ’, ένας χρόνους, ένας χρόνους σα λικές

για τν Ιλλάδα. Μιαν Ιλλάδα, που τνη βάλαν σ’ Ποινικές.

Στρώσαμι κουρμιά στου δρόμου σ’ τσι τουν βάψαμι κνικάτου

μι του αίμα, Λιφτιργιούδα μ’, έλα τώρα παρακάτου.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 23

Στις 23 Αυγούστου 1947, η Επιτροπή Δημόσιας Ασφάλειας με την με αρ. 71 απόφαση της εκτοπίζει στην Ικαρία δέκα διανοούμενους που εργάζονται στη Μυτιλήνη, «(…) οίτινες ηγετικά στελέχη του Κ.Κ. Μυτιλήνης και των διαφόρων αυτού παραφυάδων τυγχάνοντες, κατέστησαν επικίνδυνοι διά των εκνόμων αυτών ενεργειών εις την δημοσίαν τάξιν και ασφάλειαν του τόπου, (…)». Ανάμεσά τους και τον Αναστασέλη, με δυο χρόνια εκτόπιση, ως οικονομικό υπεύθυνο του ΚΚΕ Μυτιλήνης από το 1946 και εντεύθεν. Έτσι το 1947 κλείστηκε στις φυλακές Λαγκάδας της Μυτιλήνης.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 24

Α. Μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο ακολουθούν τα δίσεκτα μετεμφυλιακά χρόνια με το διαχωρισμό των Ελλήνων σε εθνικόφρονες και μη, με τη συνέχιση των διώξεων σε βάρος των δημοκρατικών πολιτών, με την καλλιέργεια του εθνικού διχασμού. Συνθήκες, που παράλληλα με την οικονομική ανέχεια, θα γεννήσουν το ορμητικό κύμα της εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 25

Ο Αναστασέλης στη σάτιρα του «Σιληνόπλοιου», γραμμένη για το Αγιασώτικο Καρναβάλι το Φλεβάρη του 1966, σχολιάζει τις οδυνηρές για τη χώρα μας συνέπειες της “κακούργας” μετανάστευσης, που ρήμαξε κυριολεκτικά τον τόπο μας και του στέρησε από τα πιο ζωντανά εργατικά του χέρια. Θα μας θυμίσει, πως και σήμερα βρισκόμαστε στην ίδια θέση με τη φυγή του επιστημονικού δυναμικού της χώρας μας στο εξωτερικό. Αλήθεια, πόσο επίκαιρα είναι τα λόγια του!

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 26

Π. Έφτου παλέβγιν σ’ φάμπρικις, στα π’γαδουμιταλλεία

μια που ’χαμι στου τόπου μας ούλα τα μιγαλεία.

Για του μαξούλ’ απί τσιρού μη πουλιουχουλιουσκάτι

’πί τ’ Γερμανία εργατιά πανιέτι τσι φιράτι.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 27

Τσ’ απί τ’ν Αυστράλια μακάρ’ να φέριτι ραβδ’στήδις

αφού τα χέρια π’λήσατι σι ξέν’ αγουραστήδις.

Τα τέτοια μ’ για μαζώχτιργιςνα πάριτι στ’ς ιλιές

τσι τ’ φύση μ’ κάνιτι ντιμπλί που ’νι για φτες τ’ς ιδλειές.

Έδιετς να μαραζώσιτι μες στ’ αδειανά χουριά σας

να κλαίτι τα κατάντια σας τσι τη κακουμοιριά σας.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 28

’Πί τ’ν Αυστραλία αρνιά κ’βανιούν, καμπάδ’κα, γλινουμένα,

στέρνουμι ζουντανό κριγιάς, τράμπα καταψυγμένα.

Ήνταν γιου τόπους μας μπαχτσές, τουν πνίξαν τα χουρτάρια

γιατ’ Αυστραλέζ’κους π’ριβουλάρ’ς μας πήρι τα παλ’κάρια.

Φτ’νου του χουράφ’ θα γέν’ μπαχτσές, που μ’ ίδρου του πουτίζιν

είχαμι τρύπα στου καγίτσ’ τσ’ αλλού καλαφατίζιν.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 29

Α. Ο Αναστασέλης ήταν καλός φίλος με τον Μποστ και ο Μποστ με τον Μίκη Θεοδωράκη. Κάποτε ο Στρατής έγραψε ένα τραγούδι και το εμπιστεύτηκε στον Μποστ, για να το δώσει με τη σειρά του στον Μίκη κι εκείνος να το μελοποιήσει. Είχε τίτλο «Λευτεριά». Την εξέλιξη αυτής της ιστορίας δεν την ξέρουμε. Ας ακούσουμε αυτό το υπέροχο στιχούργημα του Στρατή.

Από τα μάτια τους νερό, σε πότιζαν φυντάνι

να γίνεις αψηλό δεντρό, κακό να μη σε φτάνει

και κλάδωσες στον ουρανό και κάρπισες αστέρια

μηδέ φοβάσαι κεραυνό, βοριάδες και ξαγέρια.

Τη λάμψη πήρες της αυγής, ρουφάς δροσιά απ’ το χώμα

κι’ έγινες σκάλα από τη γης για τ’ ουρανού το δώμα.

Από βοριά κι από νοτιά, ανατολή και δύση

παλικαρίσια αποκοτιά και ποιός να σε κερδίσει!!

Σπίθα τη σπίθα κεραυνός, στάλα τη στάλα ωκεανός.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 30

Π. Στις 17 Αυγούστου 1975 έγινε η τελετή ανακομιδής και ενταφιασμού των οστών του Αργύρη Εφταλιώτη στη γενέτειρά του, τη Μήθυμνα. Τα οστά του μεταφέρθηκαν από την Αντίπολη (Antibes) της Γαλλίας όπου είχε πεθάνει το 1923, εκπληρώνοντας την επιθυμία του ίδιου. Η εκδήλωση μνήμης αποτέλεσε σημαντικό τοπικό γεγονός, που συνοδεύτηκε από πολιτιστικές εκδηλώσεις, τα «Εφταλιώτεια 1975». Ο Στρατής απήγγειλε πάνω από τον τάφο του συγκινητικό αφιερωματικό ποίημα, που έγραψε ειδικά για την περίσταση.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 31

Α. Ψυχάρης πιάσι του προυζύμ’ απί τ’ λαού του λόγου

τουν άδουλου, του ριζιμιό, τσι του χαμπαρουλόγου.

Συ μι του Πάλλη ζ’μώσιτι ψουμί σταρένιου αφτόζ’μου

αντίντιρου ’π’ τα χέρια Σας χουρτάσιτι του κόσμου.

Μι τ’ πένα καματσιάσιτι του τύραννου του δράκου

που ’ν’γι, ου λουγιότατους, τς Πατρίδας μας του λάκκου.

Του δισκουπότηρου του θ’κό σ’ τ’ Όμηρ’ τσ’νουνά γιμάτου

μιταλαβαίνιν γοι Ρουμνιοί του θάμα του θαμάτου.

Γη γη π’ σι γένν’σι, τν αγκαλιά τς ανοίγ’ η καλουμάνα.

τς Λέσβους, Αργύρ’ ακριβουγιέ, τς δημουτικής καμπάνα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 32

Π. Στις 15 Αυγούστου 1976 πραγματοποιήθηκε στο Μόλυβο το Διεθνές Συμπόσιο Αιγαίου. Στις 6 Αυγούστου 1976, το τουρκικό ερευνητικό σκάφος «Χόρα» είχε παραβιάσει την ελληνική υφαλοκρηπίδα στα βορειοανατολικά της Λέσβου. Οι δύο χώρες έφτασαν στα πρόθυρα πολεμικής σύρραξης. Παρά την πολεμική απειλή ακριβώς δίπλα στις ακτές της Λέσβου, οι πολιτιστικές και επιστημονικές δραστηριότητες του Συμποσίου συνεχίστηκαν κανονικά, στέλνοντας ένα μήνυμα ειρήνης και πνευματικής αντίστασης. Ο Στρατής έγραψε στη ντοπιολαλιά το ποίημα «Αιγαίου», που εκφωνήθηκε στο πλαίσιο κείνων των εκδηλώσεων.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 33

Α. Θιος, σάνι τέλειουσι τη πλάσ’, κάτσι τσι ξικουράσ’τσι

ένα τσιγάρου έκανι τσι τνη καλουστουχάσ’τσι.

Είδι τα κ’σούρια τς, του μιράκ’ τ’ τιχνήτ’ δε ντουν αφήτσι

τ’ παλάμ’ ιντ γούβα τν έκανι τσι του Αιγαίου ποίτσι.

Ρουδόσταμου, ηλιουδάκρυγιου, λουλάκ’ απί του βλέμμα ντ’

έσταξι τσ’ απ’ τ’ Αρίουνα αρμύρα ’πί του αίμα ντ’.

Τσι κάτσι τσι καμάρουσι του έργου του στουλ’δάτου

πού να ’ξιρι πους θα ξιφ’τρώσ’ του πού ’ν’ του τσι του ΝΑΤΟΥ.

Γ’ αθρώπ’ πληθύναν πα στην γη, παντού βάλαν συνίρια

τσι τώρα τ’ θάλασσα μοιρέσ’ τνη κάν’ν τσ’ αδιρφουμοίρια.

Γ’ Άβελ αιγιαλίτιδα, Κάιν ’φαλουκρηπίδα

τσι μπακαλιάρους στου καβγά πιαστήκαν μι τ’ σμαρίδα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 34

Π. Αιγαίου που ’χις τα καλά τσι τ’ αγαθά στα σπλάχνα σ’

τσι μύρουνις τουν αθρουπιούν τ’ς καρδιές μι τ’ν αρμυράχνα σ’.

(…) Δεν είσι συ για βρουμουδ’λειές, τι τα ’θιλις τα γκάζια,

τώρα σι μπλέξαν γοι διαβόλ’ μες σ’ ΝΑΤΟΥ τα γρανάζια.

Συ ’σι μουνάχα για μουρφιά τσ’ όχ’ να γιννάς καβγάδις,

να πιτσουκόβ’ντι γοι λαοί τσι να παχύν’ν γ’ αγάδις.

Αιγαίου, μι τα γιασιμιά, μιλτέμια σι χαδεύγιν,

σκουποί τ’ Αρίουνα, τ’ς Σαμφώς, πα στουν αφρό σ’ χουρεύγιν.

Χουρεύ’ ζιγμπέκ’κου του «Σισμίκ», κάν’ τσι βυθουμιτρήσεις,

ξιπέρασι τσι του Κουστώ, πιάσι προυχτές δυο φρύσις.

(…) Σαν όρ’θα συχνουκακαρίζ’ τσι βγαίν’ ’π’ τα Δαρδανέλια,

μα τα μιταξουτά βρατσιά θέλιν ’πιδέξια σκέλια.

Αιγαίου, τ’ αρμυρά νιρά σ’ είν’ αίμα ’πί τ’ν Ιλλάδα,

έδιου κατούρ’σι γη Σαμφώ τσ’ ακόμ’ βαστά η σπιρτάδα.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 35

Υπερασπιζόμενος κάποτε τον παλαιό του δάσκαλο Αρχία, ο Ρωμαίος ρήτορας Κικέρωνας διισχυρίστηκε ότι «η φύση χωρίς μόρφωση είναι ικανή για δόξα και αρετή περισσότερο απ’ ό,τι η μόρφωση χωρίς τη φύση». Ο εν λόγω Κικερώνειος στοχασμός μπορεί να θεωρηθεί πως ταιριάζει με την προσωπικότητα του Αναστασέλλη, όπως ταιριάζει το κλειδί με την κλειδαριά του.

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 36

Ο Αναστασέλλης υπήρξε ένας ατόφιος δημιουργός που έζησε την ιστορία – και συνάμα έγινε ο ίδιος ιστορία, όρθωσε θαρρετό ανάστημα απέναντι στο θεριό του φασισμού έργω και λόγω, καυτηρίασε δηκτικά τις κοινωνικές αδικίες και την καταδυνάστευση του λαού, και, αυτοδίδακτος στην ουσία του, ήταν ένας από τους κατ’ εξοχήν διδάξαντες του πώς μπορεί κανείς να μετατρέψει τον λόγο του, εγκολπώνοντας τα ειδολογικά χαρακτηριστικά της αγιασώτικης σάτιρας, σε όπλο αφύπνισης, ελπίδας, ελευθερίας, – ένα όπλο, που πρέπει να μένει πάντοτε «παρά πόδα».

ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ 37

Το έργο του σε κοινωνικοπολιτικό επίπεδο δεν είναι μονάχα ένα μνημείο εθνικής και τοπικής ιστορίας, κι ας αποτελεί ένα απ’ τα αρτιότερα δείγματα λογοτεχνικής αποτύπωσης του αγιασώτικου ιδιώματος. Ούτε βέβαια είναι ένα ξόανο στημένο προς τέρψιν αναγνωστών τε και ακροατών, που ευφραίνονται να αναγιγνώσκουν και να ακούν τις λογής λογής ακιδωτές «αδιαντρουπιές» του, συχνά εκλαμβάνοντές τες επιδερμικά ως συμπεράσματα γυμνά. Είναι μία πετροκαλαμήθρα αμετάβλητη, που αντί για τον Βορρά, θα στέκει αενάως προς το δίκιο και την αλήθεια, και θα μας δείχνει πώς να στηνόμαστε κι εμείς παλληκαρήσια αντίκρυ σε κάθε επίδοξο δυνάστη, σε κάθε θεριό, σε κάθε αδικία.

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗ ΒΛΑΣΤΑΡΗ

6-ΣΤΡΑΤΗΣ-ΒΛΑΣΤΑΡΗΣ

Παναγιώτης Στυλ. Σκορδάς

Τα αφιερώματα στον Στρατή Αναστασέλλη. Το αρχείο του Αναστασέλλη. Ο Στρατής Αναστασέλλης ως ζωγράφος

Στην ζωή και το έργο του Στρατή Αναστασέλλη έχουν γίνει στην Μυτιλήνη έχουν γίνει διάφορα. αφιερώματα. Θα αναφερθώ σε 4 από αυτά κατά χρονολογική σειρά:

Η σατιρική εφημερίδα «Μασέλα ή ναυς» που έβγαζε ο Μάκης Αξιώτης, το 7^ο τεύχος/Μάιος 1993 είναι αφιερωμένη στον Σ.Α. Εκεί βρίσκουμε έμμετρα σατιρικά ποιήματα για το Αναστασέλλη γραμμένα από τους Μάκη Αξιώτη, Στέλιο Ευαγγελινό, Γιάννη Χατζηβασιλείου και Αντώνη Μηνά. Στον Μάκη Αξιώτη ανήκει και το κεντρικό σκίτσο της πρώτης σελίδας που παρουσιάζει τον Αναστασέλλη να οδηγεί παλιό, ανοιχτό αυτοκίνητο στο πίσω μέρος του οποίου προεξέχουν πένες γραφής και πινέλα ζωγραφικής.
Στο 43^ο τεύχος (1996) του περιοδικού «Αιολικά φύλλα» της εταιρίας Αιολικών Μελετών φιλοξενήθηκε αφιέρωμα το όποιο επιμελήθηκε ο αείμνηστος Παναγιώτης Παρασκευαϊδης. Στις σελίδες του βρίσκουμε κείμενα των: Αριστείδη Κουτζαμάνη, Δημήτρη Σιμιτζή, Στρατή Μουτζουρέλλη, Μήτσου Τσιάμη, Μάκη Αξιώτη, Όμηρου Κοντούλη, Παναγιώτη Παρασκευαϊδη. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον έχει και το αυτοβιογραφικό σημείωμα που δημοσιεύτηκε ειδικά για το τεύχος.
Το τρίτο αφιέρωμα ήταν ένα διήμερο τιμής και μνήμης στις 31 Ιανουαρίου και την 1η Φεβρουαρίου του 1998. Το οργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Λέσβου και τα πρακτικά κυκλοφόρησαν ένα χρόνο αργότερα με τη δική μου επιμέλεια και τίτλο «Μνήμη Στρατή Αναστασέλλη. Έξι κείμενα». Περιλαμβάνονται οι εισηγήσεις των: Ανθούλας Δανιήλ: Στρατής Αναστασέλλης “Ένας καθημερινό άγγελος”, Παντελής Αργύρης:” Ο δυσεύρετος Αναστασέλλης”, Παναγιώτης Σκορδάς:” Ο Στρατής Αναστασέλλης και η σάτιρα”, Δημήτρης Πατίλας: “Ο αντικατοπτρισμός της ιστορίας στα σατιρικά ποιήματα της περιόδου 1944-1947 των συλλόγων “Βλουτίνα Γιαπρακάδινα” και “Ανάστα ο Λαός” του Στρατή Αναστασέλλη”, Μάκης Αξιώτης: “Ο Στρατής Αναστασέλλης και η λαϊκή ζωγραφική” καθώς και ο επικήδειος λόγος που είχε εκφωνήσει ο Παντελής Αργύρης. Στον τόμο βρίσκουμε και ένα πλούσιο φωτογραφικό παράρτημα.
Το τέταρτο αφιέρωμα φιλοξενείται στο “Λεσβιακό Ημερολόγιο 2021 Γράμματα-Τέχνες-Πολιτισμός” που επιμελούμαι και εκδίδω εγώ από το 2011 μέχρι σήμερα. Στον τόμο λοιπόν του 2021 βρίσκουμε τα παρακάτω: Μια εκτενή μελέτη της κριτικού τέχνης Αναστασίας Αβούρη για τον εικαστικό Αναστασέλλη με τίτλο “Στρατής Αναστασέλλης. Αυτοπροσωπογραφούμενος”, άρθρο του Νίκου Παπαδέλλη με τίτλο “Όταν ο Στρατής Αναστασέλλης αλληλογραφούσε με τον Κίμωνα Μιχαηλίδη, δικό μου άρθρο με τον τίτλο “Όταν ο Μποστ αλληλογραφούσε με τον Στρατή Αναστασέλλη”, ανέκδοτο κείμενο του Στρατή Αναστασέλλη για τον Αντώνη Πρωτοπάτση και ένα εκπληκτικό απόσπασμα από το βιβλίο του βραβευμένου Γάλλου λογοτέχνη Μισέλ Μπεόν που κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1992 και περιέχει τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την Ελλάδα και τη Λέσβο στην οποία τον ξενάγησε με το ταξί του ο Στρατής Αναστασέλλης. Το απόσπασμα αυτό μεταφράστηκε στα ελληνικά από την Αγγελική Οικονόμου και τη Στέλλα Ευαγγέλλου ειδικά για το Λεσβιακό Ημερολόγιο. Τόσο το βιβλίο του Μπεόν, όσο και τις επιστολές του Μποστ και το άρθρο του Αναστασέλλη για τον Πρωτοπάτση, τα εντόπισα στο αρχείο του Στρατή Αναστασέλλη που απόκεινται στο Αναγνωστήριο Αγιάσου και για το οποίο θα πω δυο λόγια.

Στις 22 Αυγούστου του 2006 , εγώ, ο Κλεάνθης Κορομηλάς και ο Γιάννης Χατζηβασιλείου πήγαμε στο σπίτι του Στρατή Αναστασέλλη, στα Πυργέλια της Μυτιλήνης ύστερα από πρόσκληση της συζύγου του Βαγγελιώς και πήραμε για το Αναγνωστήριο το αρχείο του, το οποίο περιλαμβάνει πλουσιότατο φωτογραφικό υλικό, αλληλογραφία του με διάφορους λογοτέχνες και λόγιους (ξεχωρίζουν 12 γράμματα του Μποστ με τον οποίο είχαν στενή οικογενειακή σχέση), χειρόγραφα και δακτυλόγραφα βιβλίων, προσχέδια βιβλίων του και ένα εκπληκτικό ημερολόγιο της περιόδου 1939-1941 όταν ο Αναστασέλλης είχε πάρει μέρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και άλλα.

Το 2015 ο γιος του Πολύδωρος παρέδωσε στο Αναγνωστήριο και τη βιβλιοθήκη του πατέρα του, μια σειρά βιβλίων με προσωπικές αφιερώσεις, περιοδικά στα οποία ήταν συνδρομητής ή συνεργάτης όπως η «Επιθεώρηση Τέχνης», βιβλία που διάβαζε και κρατούσε σημειώσεις κά. Το αρχείο και τα βιβλία έχουν καταγραφεί αναλυτικά και έχουν φωτογραφηθεί, είναι διαθέσιμα για τους ερευνητές και αναζητούμε χρηματοδότηση για ψηφιοποίηση-τεκμηρίωση.

Έρχομαι τώρα στον Αναστασέλλη ως ζωγράφο. Όπως προείπα και στα τέσσερα αφιερώματα υπάρχει κείμενο ή αναφορά για την συγκεκριμένη ενασχόληση. Από την έρευνα που έχω κάνει δεν έχω βρει ατομική έκθεση του Αναστασέλλη ούτε στην Λέσβο, ούτε στην Αθήνα, ούτε αλλού. Βρήκα τη συμμετοχή σε μία ομαδική έκθεση ναΐφ ζωγράφων που οργάνωσε ο Δήμος Αγίων Αναργύρων το 1993 καθώς και σε ομαδική έκθεση της Αγροτικής Τράπεζας με τίτλο “Η αγροτική ζωή στην σύγχρονη ελληνική λαϊκή ζωγραφική” το 1982. Πίνακες του υπάρχουν σε πολλές ιδιωτικές συλλογές, στην Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, στην Αγροτική Τράπεζα, στο Αναγνωστήριο Αγιάσου, στα γραφεία της Ένωσης Ελλήνων Λογοτεχνών και αλλού.

Τον Αύγουστο του 2020 το Αναγνωστήριο Αγιάσου οργάνωσε στο φουαγιέ του θεάτρου, μεγάλη έκθεση για τον Αναστασέλλη σε συνεργασία με τον γιό του, Πολύδωρο. Στην έκθεση αυτή εκτέθηκαν και τα δοκίμια του Γιώργου Βακιρτζή που χρησιμοποιήθηκαν ως εξώφυλλα σε βιβλία του Αναστασέλλη.

Πότε ασχολήθηκε ο Αναστασέλλης με την ζωγραφική και από ποιους και σε τι επηρεάστηκε; Ο Παναγιώτης Παρασκευαϊδης στο αφιέρωμα των «Αιολικών Φύλλων» γράφει: «Πού έμαθε να ζωγραφίζει ο Αναστασέλλης; Πουθενά. Η ικανότητα αυτή βγήκε από μόνη της από μέσα του. Δεν σπούδασε βέβαια σε καμία σχολή ούτε καν δίπλα σε κανέναν μεγάλο ή και μικρό ζωγράφο, που θα τον δίδασκε τα μυστικά των χρωμάτων και σχημάτων. Στο βιβλίο του “Ο φίλος μου ο Θεόφιλος”(1981) μας λέει πως το 1924 ακολουθούσε τον ζωγράφο Μαλέα και σήκωνε τα σύνεργα της τέχνης του, στις ζωγραφικές του οδοιπορίες στην Αγιάσο. Γνώρισε και τον Παπαλουκά, όταν ζωγράφισε ένα σκηνικό για ένα θεατρικό έργο, που έπαιξε το “Αναγνωστήριο” στην Αγιάσο το 1925. Και το Θεόφιλο τον είδε “από μακριά”, όταν ζωγράφιζε στην Καρήνη.”Είδα το Θεόφιλο, να ζωγραφίζει κάτου απ΄τον πλάτανο στα νταβάρια του καφενέ. Μέρες κράτησε η δουλειά. Παρακολουθούσα τον τρόπο της δουλειάς του”. Όλα αυτά βέβαια δεν συνιστούν κανενός είδους ζωγραφικές σπουδές. Το ταλέντο όμως υπήρχε και πείσθηκε γι΄ αυτό, όταν είδε, ότι οι επιβάτες του ταξί του έκλεβαν το χαρτόνι με τις ζωγραφιές του, που τοποθετούσε στη ράχη του μπροστινού καθίσματος μαζί με την χιουμοριστική επιγραφή “οι κύριοι επιβάται εξερχόμενοι του αυτοκινήτου να προσέχουν μη ξέχασαν κάτι εδικόν των”. Κι οι ζωγραφιές αυτές ήταν σκηνές από αγροτικές δουλειές ή εκδηλώσεις, σαν το λιομάζεμα ή ένα χωριάτικο γλέντι. Όταν διαπίστωσε ότι οι εικαστικές του δημιουργίες, σαν τις λογοτεχνικές του, είχαν ανταπόκριση στο κοινό, άρχισε να ζωγραφίζει συστηματικότερα, με λάδια και σωληνάρια χρωμάτων, με πινέλα και παλέτα κι όλα τα σχετικά μέσα με τα οποία το χρώμα εκφράζει την ψυχή και χαροποιεί τα μάτια. Όταν στη 10ετία του 1970 συνταξιοδοτήθηκε ως ταξιτζής, μπόρεσε να ασχοληθεί περισσότερο ακόμα με την τέχνη των χρωμάτων, όπως ανάβλυζε από τις εσωτερικές του παρορμήσεις και δεξιότητες. Και καθώς δεν είναι επηρεασμένος από καμία “Σχολή” κι από καμιά θεωρητική ή τεχνική διδασκαλία ή νουθεσία, εκφράζεται αβίαστα, φυσικά, απλά και γι΄ αυτό όμορφα».

Ποια είναι η θεματολογία των πινάκων του: Τα έργα του είναι κατά κανόνα λαογραφικό και εικονίζουν σκηνές απ΄ την ζωή των απλών ανθρώπων. Ιδιαίτερα σαγηνευτικό μοτίβο φαίνεται να αποτελεί η ελιά πότε ως δέντρο, ελαιώνας, πότε ως ανθρώπινη καλλιέργεια, λιομάζεμα, και πότε ως διαδικασία παραγωγής των προϊόντων, ελαιοτριβείο. Πολλά έργα του είναι εμπνευσμένη από την Αγιάσο: σοκάκια, καφενεία, γλέντια, τσαγκαράδικα, κεραμοποιείο, φόρτωμα στον αραμπά των λαδοβάρελων, κι αγροτικά τοπία με ζώα, ξωκλήσια, πανηγύρια.

Το εμβληματικό καφενείο της Καφενταρίας με τους πελάτες του, το έχει ζωγραφίσει από διάφορες γωνιές. Αυτό το θέμα επέλεξε άλλωστε να τυπώσει και να αναπαράγει σε πολλαπλό, το οποίο πωλούσε ή χάριζε με αφιέρωση σε φίλους του. Αξίζει ιδιαίτερος λόγος και για έναν άλλον θαυμάσιο πίνακα του στον οποίο εικονίζεται σε όλες του τις φάσεις το πανηγύρι του ταύρου στην Αγία Παρασκευή: μπροστά η περιφορά του ταύρου εν χορδαίς, οργάνοις και σημαίαις, στο πλάι το εκκλησάκι του Αι Χαραλάμπ΄ κι η θυσία του ζώου, στο κέντρο πίσω η επιστροφή των “Χαρλαμλέληδων” και στο βάθος οι ιπποδρομίες, που κλείνουν τη γιορτή. Τον ορίζοντα του πίνακα κλείνουν οι βουνοκορφές και στο βάθος αριστερά τα σπίτια του χωριού.

Για την παρουσία του ανθρώπου στα έργα του Αναστασέλλη η Νατάσσα Αβούρη ( Λεσβιακό Ημερολόγιο 2021) γράφει: «Ελάχιστες είναι οι φορές που ο άνθρωπος πρωταγωνιστεί στο έργο του Αναστασέλλη. Ακόμα και τότε, όμως, λείπουν τα επιμέρους χαρακτηριστικά του, ενώ προάγεται και προβάλλεται περισσότερο μέσω γενικότερων στοιχείων στο φύλο(μουστάκι, βράκα), η ιδιότητα (μουσικός, καφετζής) ή η ασχολία(κομπολόι, τσιγάρο, τάβλι). Την ίδια σκοπιμότητα εξυπηρετεί και η επιλογή των ενδυματολογικών χρωμάτων για τα δύο φύλα, θερμά συνήθως για τις γυναίκες, ψυχρά και ουδέτερα για τους άντρες».

Κλείνω με μερικές πολύ καίριες επισημάνσεις του Μάκη Αξιώτη ( «Μνήμη Στρατή Αναστασέλλη»): «Ο Στρατής διαφέντευε το χέρι του σωστά, παρατηρούσε γύρω του τόσο διεισδυτικά που δεν ήταν δυνατόν να εκφράζεται μόνο με τον λόγο. Περίσσευαν πολλά και έτσι τα περνούσε με πολύ σωστό τρόπο και στα ζωγραφικά του δημιουργήματα. Γνώριζε πολύ καλά να κρατά τις αποστάσεις. Σεβότανε την τέχνη όσο κανένας άλλος. Γι’ αυτό ήταν μεγάλος και θα μείνει τέτοιος. Η αυτογνωσία είναι το καταστάλαγμα αυτών που έχουν πολλά να πουν και ξέρουν άριστα τον τρόπο ή τους τρόπους. Δεν είπε ποτέ ότι ήταν “ και ζωγράφος”. Ήταν λοιπόν ο αναντικατάστατος Στρατής που εκφραζότανε σκαλίζοντας το κόκκαλο, αθλουγώντας τον κόσμο ολόκληρο, ζωγραφίζοντας την εσωτερική του ανωτερότητα».

Αγιάσος, (Κήπος της Παναγίας), 12 Αυγούστου 2026

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΚΟΥΤΣΚΟΥΔΗ

8-ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ-ΚΟΥΤΣΚΟΥΔΗΣ-ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ-ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΗΣ

Παναγιώτης Στυλ. Σκορδάς

Τα αφιερώματα στον Στρατή Αναστασέλλη. Το αρχείο του Αναστασέλλη. Ο Στρατής Αναστασέλλης ως ζωγράφος

Στην ζωή και το έργο του Στρατή Αναστασέλλη έχουν γίνει στην Μυτιλήνη έχουν γίνει διάφορα. αφιερώματα. Θα αναφερθώ σε 4 από αυτά κατά χρονολογική σειρά:

Η σατιρική εφημερίδα «Μασέλα ή ναυς» που έβγαζε ο Μάκης Αξιώτης, το 7^ο τεύχος/Μάιος 1993 είναι αφιερωμένη στον Σ.Α. Εκεί βρίσκουμε έμμετρα σατιρικά ποιήματα για το Αναστασέλλη γραμμένα από τους Μάκη Αξιώτη, Στέλιο Ευαγγελινό, Γιάννη Χατζηβασιλείου και Αντώνη Μηνά. Στον Μάκη Αξιώτη ανήκει και το κεντρικό σκίτσο της πρώτης σελίδας που παρουσιάζει τον Αναστασέλλη να οδηγεί παλιό, ανοιχτό αυτοκίνητο στο πίσω μέρος του οποίου προεξέχουν πένες γραφής και πινέλα ζωγραφικής.
Στο 43^ο τεύχος (1996) του περιοδικού «Αιολικά φύλλα» της εταιρίας Αιολικών Μελετών φιλοξενήθηκε αφιέρωμα το όποιο επιμελήθηκε ο αείμνηστος Παναγιώτης Παρασκευαϊδης. Στις σελίδες του βρίσκουμε κείμενα των: Αριστείδη Κουτζαμάνη, Δημήτρη Σιμιτζή, Στρατή Μουτζουρέλλη, Μήτσου Τσιάμη, Μάκη Αξιώτη, Όμηρου Κοντούλη, Παναγιώτη Παρασκευαϊδη. Πολύ μεγάλο ενδιαφέρον έχει και το αυτοβιογραφικό σημείωμα που δημοσιεύτηκε ειδικά για το τεύχος.
Το τρίτο αφιέρωμα ήταν ένα διήμερο τιμής και μνήμης στις 31 Ιανουαρίου και την 1η Φεβρουαρίου του 1998. Το οργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Λέσβου και τα πρακτικά κυκλοφόρησαν ένα χρόνο αργότερα με τη δική μου επιμέλεια και τίτλο «Μνήμη Στρατή Αναστασέλλη. Έξι κείμενα». Περιλαμβάνονται οι εισηγήσεις των: Ανθούλας Δανιήλ: Στρατής Αναστασέλλης “Ένας καθημερινό άγγελος”, Παντελής Αργύρης:” Ο δυσεύρετος Αναστασέλλης”, Παναγιώτης Σκορδάς:” Ο Στρατής Αναστασέλλης και η σάτιρα”, Δημήτρης Πατίλας: “Ο αντικατοπτρισμός της ιστορίας στα σατιρικά ποιήματα της περιόδου 1944-1947 των συλλόγων “Βλουτίνα Γιαπρακάδινα” και “Ανάστα ο Λαός” του Στρατή Αναστασέλλη”, Μάκης Αξιώτης: “Ο Στρατής Αναστασέλλης και η λαϊκή ζωγραφική” καθώς και ο επικήδειος λόγος που είχε εκφωνήσει ο Παντελής Αργύρης. Στον τόμο βρίσκουμε και ένα πλούσιο φωτογραφικό παράρτημα.
Το τέταρτο αφιέρωμα φιλοξενείται στο “Λεσβιακό Ημερολόγιο 2021 Γράμματα-Τέχνες-Πολιτισμός” που επιμελούμαι και εκδίδω εγώ από το 2011 μέχρι σήμερα. Στον τόμο λοιπόν του 2021 βρίσκουμε τα παρακάτω: Μια εκτενή μελέτη της κριτικού τέχνης Αναστασίας Αβούρη για τον εικαστικό Αναστασέλλη με τίτλο “Στρατής Αναστασέλλης. Αυτοπροσωπογραφούμενος”, άρθρο του Νίκου Παπαδέλλη με τίτλο “Όταν ο Στρατής Αναστασέλλης αλληλογραφούσε με τον Κίμωνα Μιχαηλίδη, δικό μου άρθρο με τον τίτλο “Όταν ο Μποστ αλληλογραφούσε με τον Στρατή Αναστασέλλη”, ανέκδοτο κείμενο του Στρατή Αναστασέλλη για τον Αντώνη Πρωτοπάτση και ένα εκπληκτικό απόσπασμα από το βιβλίο του βραβευμένου Γάλλου λογοτέχνη Μισέλ Μπεόν που κυκλοφόρησε στη Γαλλία το 1992 και περιέχει τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την Ελλάδα και τη Λέσβο στην οποία τον ξενάγησε με το ταξί του ο Στρατής Αναστασέλλης. Το απόσπασμα αυτό μεταφράστηκε στα ελληνικά από την Αγγελική Οικονόμου και τη Στέλλα Ευαγγέλλου ειδικά για το Λεσβιακό Ημερολόγιο. Τόσο το βιβλίο του Μπεόν, όσο και τις επιστολές του Μποστ και το άρθρο του Αναστασέλλη για τον Πρωτοπάτση, τα εντόπισα στο αρχείο του Στρατή Αναστασέλλη που απόκεινται στο Αναγνωστήριο Αγιάσου και για το οποίο θα πω δυο λόγια.